Ժ. Խաչատրյան, իրավաբան/փորձագետ

«Ընդդեմ իրավական կամայականության» հասարակական կազմակերպություն

Երևանի կառուցապատման ծրագրերով քաղաքացիների սեփականության օտարման
հարցերը շարունակում են մնալ խնդրահարույց այն պատճառով, որ «Հասարակության և
պետության կարիքների համար սեփականության օտարման մասին» օրենքն ունի բազում
թակարդներ, որոնք շրջանցել չեն կարողանում օտարվող գույքի նկատմամբ սեփականության և
այլ գույքային իրավունք ունեցողները:

Օրենքի նախագծի քննարկման ընթացքում ներկայացված հիմնական առարկություններից մեկն
էլ եղել է այն, որ անթույլատրելի է հարկադրել օտարվող գույքի սեփականատիրոջը և այլ
գույքային իրավունքներ ունեցողներին գույքի օտարման հարցերով հարաբերվել մասնավոր
գործարարի հետ, որն օրենքի իմաստով, կարող է հանդես գալ որպես ձեռքբերող:

Առարկության տրամաբանությունն այն է, որ մեր իրականության պայմաններում ձեռքբերող
ճանաչված մասնավոր գործարարը ցանկացած վեճում լայնորեն օգտագործելու է իր ունեցած
զանազան կապերն ու միջոցները, որին մյուս կողմը հակադրելու ոչինչ չունի:

Չնայած առարկություններին, օրենքն այդպես ընդունվել է, և սեփականատերերն այսօր
հարկադրված են իրենց սեփականությունից, գույքային այլ իրավունքներից հրաժարվել
հօգոտ զանազան օտարահունչ անվանումներով ՍՊԸ-ների, ընդունել նրանց առաջադրած
հաճախակի ստրկացուցիչ պայմանները:

ՀՀ կառավարության 25.01.07թ. թիվ 108-Ն, 03.07.08թ. թիվ 347-Ն որոշումներով Երևան
քաղաքի մի շարք հատվածներում իրականացվող կառուցապատման ծրագրերի տարածքները
ճանաչվել են հանրային գերակա շահ և հայտարարվել որպես օտարման գոտիներ:

Որոշմամբ, որպես այդ տարածքների ձեռքբերող, հայտարարվել է Հայաստանի
Հանրապետությունը, որի անունից հանդես է գալիս Երևանի քաղաքապետը:

Այնուհետև ՀՀ կառավարության 04.10.07թ. թիվ 1150-Ն որոշմամբ փոփոխություններ են
կատարվել 108-Ն և 347-Ն որոշումներում, որով օտարման ենթակա տարածքների մի զգալի
մասի ձեռքբերողներ են ճանաչվել տարբեր մասնավոր կազմակերպություններ:

Որպես օտարման գործընթացների համակարգող և պետական լիազոր մարմին հանդես է գալիս
Երևանի քաղաքապետը, որն օրենքի իմաստով պարտավոր է կառավարության որոշումներն
ուղարկել օտարվող գույքի սեփականատերերին և մյուս գույքային իրավունքներ
ունեցողներին, կազմել նաև օտարվող գույքի նկարագրության արձանագրությունը:

Քաղաքապետը պետության լիազոր և գործընթացը համակարգող մարմնի իր լիազորությունները
հիմնականում իրականացնում է «Երևանի կառուցապատման ներդրումային ծրագրերի
իրականացման գրասենյակ» ՊՈԱԿ-ի միջոցով /այսուhետև` ԾԻԳ/, որի գործունեության
արատավոր կողմերի մասին շատ է խոսվել «Հյուսիսային պողոտա» ծրագրի իրականացման
կապակցությամբ:

Պետության լիազոր մարմինը, հանձինս այդ լիազորություններն իրականացնող ԾԻԳ-ի,
կոչված լինելով հանդես գալու որպես օտարվող գույքի նկատմամբ գույքային իրավունքներ
ունեցող, քաղաքացիների իրավունքների երաշխավոր, ունի ծառայություններ մատուցելու
մասին պայմանագրեր ձեռքբերողների հետ և դատարանում հանդես է գալիս որպես
ձեռքբերողների շահերի ներկայացուցիչ: Փաստորեն ձեռքբերողի և վերահսկող մարմնի
շահերը համընկել են:

Շահերի համընկնման թելադրանքով է պայմանավորված այն, որ խնդիր ունենալով կազմելու
օտարվող գույքի նկարագրության արձանագրությունը, լայնորեն օգտագործում է օրենքի
7-րդ հոդվածի այն դրույթը, որ եթե գույքային իրավունք ունեցողների կողմից արգելքներ
են ստեղծվում նկարագրության արձանագրությունը կազմելիս, այն կազմվում է առկա
հնարավորություններով: «Առկա հնարավորություններ» արտահայտությունը հասկացվել է
այնպես, որ արձանագրությունը կարելի է կազմել բացառապես կադաստրից տրամադրված
սեփականության իրավունքի վկայականի տվյալներով, որում չեն արտահայտված գույքի
բարելավումները, ինքնակամ կառույցները, հողամասում առկա տնկիները, ընտանիքի կազմը,
հասցեում հաշվառված անձինք: Այնուհետև այս արձանագրությունը տրամադրվում է
ձեռքբերողին, որն էլ հենց այդ տվյալներով իրականացնում է օտարվող գույքի
գնահատումն, այսպես կոչված, անկախ փորձագետի միջոցով:

Գույքի սեփականատերը, նաև այլ գույքային իրավունք ունեցողները ուշքի են գալիս միայն
այն ժամանակ, երբ ձեռքբերողը ներկայացնում է գույքի դիմաց գնային իր առաջարկը:
Գույքի գնահատման փաստաթուղթը սեփականատիրոջը չի ուղարկվում:

Երբ սեփականատերը փորձում է առարկել նկարագրության արձանագրության դեմ, նրան
մատնացույց է արվում օրենքը, որը նկարագրության արձանագրությունը բողոքարկելու
համար նախատեսել է 10-օրյա ժամկետ, նախատեսելով նաև, որ գնային առաջարկ ստանալուց
հետո, կարող է վիճարկվել միայն առաջարկված գինը:

Փաստորեն չարաշահվում է քաղաքացիների անտեղյակությամբ պայմանավորված այն
համոզմունքը, որ եթե նկարագրության արձանագրությունն ինքը չի ստորագրել, գնահատման
գործընթաց չի կարող սկսվել, որ խոսքը շինության, հողատարածքի մասին է, որը տեսանելի
է նաև դրսից և կապ չունի իր կողմից ստեղծված արգելքների հետ:

Հաշվի առնելով այս և մի շարք այլ բացասական իրողություններ, գտնում ենք, որ
«Հասարակության և պետության կարիքների համար սեփականության օտարման մասին» օրենքը
ենթակա է հիմնովին վերանայման: