Մեր երկրում գրանցված շուրջ 70 կուսակցությունը 2.5-3 միլիոն բնակչության
պարագայում քաղաքականապես բոլորովին հիմնավորված չէ։ Շարքային քաղաքացիների համար
այս բազմերանգ ու խառնաշփոթ քաղաքական դաշտր քիչ թե շատ «լուսավորվում»
եւ րմբռնելի է դառնում միայն խորհրդարանական րնտրությունների նախաշեմին, երբ
«ասպարեզի վրա» մնում են, որպես
կանոն, երկու տասնյակի չափ կուսակցություն։

Հասարակության համար, թերեւս, վաղուց ակնհայտ է դարձել, որ յոթանասուն
կուսակցության «գործունեությունը»
Հայաստանի նման փոքր պետության համար չափից դուրս մեծ շռայլություն է։ Ակներեւ է
նաեւ արդեն, որ կուսակցությունների այդ բազմաքանակությունն է առաջին հերթին
խոչընդոտում առողջ ու կենսունակ, սովորական մարդկանց համար ընկալելի քաղաքական
համակարգի կայացմանը, ինչը ժողովրդավարության հաստատման, ապա եւ վերջինիս բնականոն
կենսագոյատեւման կարեւոր բաղկացուցիչներից է։ Իսկ չէ՞ որ վերոնշյալ քաղաքական
համակարգի ձեւավորման եւ կայուն գործելու դեպքում է միայն հնարավոր ժողովրդավարական
չափորոշիչների հաստատումը՝ ազատ ու արդար րնտրություններ, խոսքի լիարժեք
ազատություն, իրապես անկախ դատական համակարգ, մարդու իրավունքների արդյունավետ
պաշտպանություն, շուկայական մրցակցային տնտեսություն եւ այլն։ Ըստ իս՝ մեծաթիվ
կուսակցությունների առկայությունն է գլխավոր պատճառը, որ Հայաստանում դեռեւս չեն
նշմարվում քաղաքակիրթ եւ արդի ժամանակի պահանջներին համապատասխան քաղաքական
համակարգի կայացման հիմքերը՝ դրանից բխող բոլոր դրական հետեւանքներով։

Հայաստանի հզորացման եւ ժողովրդավարացման տեսանկյունից չափազանց կարեւոր
նշանակություն ունի գործունյա քաղաքացիական հասարակությունր, որի ձեւավորման
գործում առանցքային դերը ՀՀ քաղաքացիներինն է։ Նախ եւ առաջ՝ նրանք պետք է պետության
օրենքները ստեղծող ու լրամշակող բարձրագույն մարմնի՝ Ազգային ժողովի
ընտրություններին մասնակցեն ազատ կամքով եւ այն բանի վստահ գիտակցությամբ, թե ո՞ր
արժանիքի կամ ընդունակության համար են րնտրում տվյալ(կամայական) քաղաքական ուժին։
Արդարության դեմ չմեղանչելու համար շեշտենք, որ խորհրդարանական ընտրություններին
մասնակցող

կուսակցություններից որեւէ մեկին նախապատվություն տալը՝ վերջիններիս նախընտրական
ծրագրերով առաջնորդվելու կամ դրանցից լավագույնը ընտրելու իմաստով, բավական դժվար
է՝ այնքան որ այդ ծրագրերը խիստ «հրապուրիչ»
են։ Հետեւաբար՝ «շնորհիվ»
կուսակցությունների բազմաքանակության, այստեղից էլ՝ գրեթե միանման ծրագրերի,
ընտրողները նաեւ օբյեկտիվորեն են դժվարանում կողմնորոշվելու եւ քվեարկելու այն
քաղաքական ուժերի օգտին, որոնց նախընտրական ցուցակներում ընդգրկված
պատգամավորության թեկնածուները ի զորու են լավագույնս կատարել օրենսդրական աշխատանք,
ինչպես նաեւ հետամուտ լինել ընդունված եւ բարեփոխված օրենքների կիրարկմանը
հանրապետության ողջ տարածքում։

Ինչ վերաբերում է քւսղաքական կուսակցությունների քանակի հնարավոր կրճատման (օբյեկտիվ՝
քաղաքական դաշտում իրենց տեղը չգտնելու, եւ սուբյեկտիվ՝ կուսակցական կնիքը
«վաճառելու» պահանջարկ չլինելու
պատճառներով) հետեւանքներին, ապա դրանցից թերեւս ամենաօգտակարը կլինի
խորհրդարանական հաջորդ ընտրություններում արդեն ավելի սակավաթիվ՝ 10-12
կուսակցության ծրագրային (ինչու չէ՝ նաեւ գաղափարական կամ գաղափարախոսական) առողջ
մրցակցությունը։ Իսկ այդ դեպքում ընտրություններին մասնակից քաղաքական ուժերը
ստիպված կլինեն ոչ միայն չափավորել իրենց նախընտրական խոստումներն ու հավակնոտ
ծրագրերը, այլ նաեւ՝ ընտրվելուց հետո դրանք անպայմանորեն կյանքի կոչել, քանի որ
արդեն ավելի նվազ քանակով կուսակցությունների առկայության պարագայում քաղաքացիները
կկարողանան հետեւողականորեն ու արդյունավետ կերպով ՊԱՀԱՆՋԵԼ ԵՎ ՎԵՐԱՀՍԿԵԼ իրենց
տրված կուսակցական տարբեր խոստումների ու նախընտրական խոսւոումնալից ծրագրերի
լիարժեք իրականացումը։ Եվ հենց դա էլ, թերեւս, լավագույն խթանիչը կհանդիսանա՝
քաղաքացիների վճռորոշ վերահսկողությունը անշրջելի դարձնելու ընտրություններու հաղթած քաղաքական ուժերի հանդեպ։ Իսկ այդ վերահսկողությունն էլ,
ըստ էության, քաղաքացիական հասարակության կայացման թիվ մեկ գրավականն է։

Հավելեմ նաեւ, որ կուսակցությունների քւսնակի նվազեցումը կօգնի քաղաքական ուժերի
միջեւ քաղաքակիրթ երկխոսության մշակույթի ձեւավորմանը, ինչն իր հերթին կամրապնդի
Հայաստանի նորաստեղծ քաղաքական համակարգի երերուն հիմքերը եւ կնպաստի
հասարակություն–կուսակցություն–իշխանություն՝ պետականության «շարժումն»
ապահովող եռամաս բուրգի առողջ կենսագործունեությանը։

Իսկ առայժմ... ունենք այն, ինչ ունենք՝ 70 կուսակցություն, հասարակությանը (ընտրությունների
ընթացքում՝ ընտրողներին) կարծես մոլորեցնելու միտված ինքնաբավ
մարդ-կուսակցությունների՝ հեռուստաեթերից տեղի-անտեղի երեւացող դեմքեր, միմյանց
«հանդուրժող» եւ փոխադարձ
«առողջ» երկխոսությամբ աչքի ընկնող
իշխանություն-ընդդիմություն, քաղաքական տարբեր ուժերի կողմից պետության ներքաղաքական ու արտաքին քաղաքական հիմնախնդիրների վերաբերյալ իրարից խիստ տարբերվող եւ որպես միակ ճշմարիտը հասարակությանը մատուցվող ուղենիշներ եւ այլն։ Ու այս ամենի արդյունքում՝ լիովին անտարբեր դարձած քաղաքացիներ...

Այդուհանդերձ, ասելիքս լավատեսական նոտայով եզրափակելու համար փաստեմ, որ քաղաքակիրթ ու զարգացած բոլոր երկրները նույնպես դժվար եւ ւիշոտ ճանապարհ անցնելով են կատարելագործել իրենց պետականության կերտմանը լավագույնս նպաստող քաղաքական համակարգը, որ ՀԱՍԱՐԱԿԱՐԳԻ ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՐԳԻ դյուրին ու անցավ փոփոխություն չի լինում, որ պարտադիր բարեփոխումներից հետո պետության ընտրած զարգացման մոդելը 1,5-2 տասնամյակում չէ, որ ավարտուն տեսքի է բերվում, որ դեռ շատ դժվարություններ ունենք հաղթահարելու եւ այլն։ Իսկ դա մենք ի վիճակի ենք անելու ինչպես ցույց է տվել պատմությունը, եւ չափազանց կարեւոր է, որ մեր հասարակության գիտակցության մեջ
անշրջելի է դարձել փոփոխությունների ու բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին միտքը
եւ դրանց նկատմամբ համբերատար ու հետեւողական լինելը։

Վերջին հաշվով՝ չէ՞ որ քաղաքացիների կողմից ձեւավորված քաղաքացիական հասարակությունն է իրական իշխանությունը, որի առկայության դեպքում Հայաստանին
լիովին բավական կլինի նաեւ պետության գործադիր ու օրենսդիր մարմինների
գործառույթներն իրականացնող անձերի տրամադրման դերակատարությունը ստանձնած մի քանի
կուսակցություն։ Եվ որքան շուտ հասնենք այդ «մոդելին»,
այնքան ավելի լավ թե՝ մեր պետության եւ թե՝ մեր ապագա սերունդների համար։