Ապրիլի 2-ին

OpenArmenia կայքում կայացավ հարցազրույվ ԱԺ պատգամավոր Ստեփան Սաֆարյանի հետ։

Հարց – Ձեր կուսակցությունը նախաձեռնել էր ԼՂՀ–ի ճանաչումը Հայաստանի կողմից։
Համարու՞մ եք, որ այսօր դա նույնպես արդիական է։

Ստեփան Սաֆարյան – Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուզում եմ վերստին տեղեկացնել, որ
«Ժառանգություն» կուսակցության առաջնորդ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի օրենսդրական այդ
նախաձեռնությունը ներկայացվել է 2007թ. օգոստոսին եւ մինչեւ այսօր չի ներառվել
Ազգային Ժողովի մեծ օրակարգում։ Իսկ այս ընթացքում մեկնարկեց Կոսովոյի միջազգային
ճանաչման հաղթարշավը։ Մենք ոչ թե ընդառաջ գնացինք այդ գործընթացին, այլ հապաղեցինք,
բաց թողեցինք եւս մեկ հնարավորություն։ Հիշենք, թե Հայաստանի կողմից ԼՂՀ
անկախությունը ճանաչելու մասին ինչ էին ասում մինչեւ տակավին վերջերս գործող
նախագահը, արտգործնախարարը, կառավարությունն ու վարչապետը։ Նախագահի խոսնակ Վիկտոր
Սողոմոնյանը հայտարարեց, որ Ռ.Քոչարյանը Ստեփանակերտ կատարած իր պաշտոնական այցերով
արդեն ճանաչել է ԼՂՀ–ն։ Արտգործնախարարությունը կառավարությանը կարծիք ներկայացրեց,
որ Հայաստանի կողմից ԼՂՀ անկախության ճանաչումը նպատակահարմար չէ եւ կարող է բերել
միջազգային սանկցիաների, այդ թվում բանաձեւերի ընդունման`
ի վնաս Հայաստանի եւ ԼՂՀ–ի։
Նույնատիպ պատճառաբանությամբ Կառավարությունը «ոչ նպատակահարմար» եզրակացությունը
տվեց օրինագծին։ Վարչապետ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, թե տեսանելի ապագայում
Հայաստանը չի պատրաստվում ճանաչել ԼՂՀ–ն։ Այդ ընթացքում մեր փաստարկները,
հարցադրումները, հիմնավորումները մնում էին անարձագանք։ Եվ միայն ՄԱԿ–ում ԼՂՀ
շահերի դեմ վերջերս ընդունված բանաձեւից հետո հասկացան, որ դիվանագիտությունն
առաջին հերթին պետք է կանխարգելիչ լինի, որպեսզի բանը դրան չհասներ եւ միակ ելքը
չմնար «վերջին փամփուշտը կրակելը» (սա ՀՀԿ–ական իմ գործընկերների ձեւակերպումն է)։
Այսօր արդեն գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն այլեւս չի բացառում ոչ ճանաչումը, ոչ
էլ ԼՂՀ հետ միջպետական համաձայնագրի ստորագրումը։ Արդեն իսկ սկսում են ասել այն,
ինչ ասել ենք ամիսներ առաջ, ավելի առարկայական են տեսնում այն վտանգները, որի մասին
նախազգուշացրել ենք։ Այսքանով հանդերձ, մենք գտնում ենք, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի
օրենսդրական նախաձեռնությունը պահպանել է իր արդիականությունը, թեպետ նախկինում դրա
արդյունքներն ավելի մեծ կարող էին լինել։ Եւ եթե անգամ խոսք է գնում միջպետական
համաձայնագիր ստորագրելու մասին, ապա առանց ճանաչման, դա դժվար թե հնարավոր լինի,
կամ լուրջ չի ընկալվի։ Այնպես որ, առաջին քայլը ճանաչումն է։

Հարց – Վերջին օրերին շատ են խոսում վրաերթի մասին։ Դժվար է հասկանալ, թե ի՞նչ է
կատարվել իրականում։ Խնդրում եմ, պատմեք Ձեր վարկածը։

Ստեփան Սաֆարյան - Իրականում տեղի է ունեցել հետեւյալը. ոստիկանական վիլիս մեքենան
Երեւանի քաղաքապետարանի մոտից շարժվել եւ աստիճանաբար մեծ արագություն հավաքելով
մխրճվել է Մյասնիկյանի արձանին, Ֆրանսիական դեսպանատանը հարող տարածքում հավաքված
հազարավոր ցուցարարների մեջ։ Ես եւ իմ գործընկեր Անահիտ Բախշյանը Մոսկվայի տան
մոտից տեսել ենք այդ իրավիճակի սկզբնական մասը, երբ մեքենան նման պայմանների համար
անթույլատրելի եւ անսովոր մեծ արագությամբ մխրճվում էր բազմության մեջ։ Մինչ մենք
կհասնեինք Մյասնիկյանի արձանի մոտ, հավաքվածները գոչում էին՝ «ճխլեցին», «մարդկանց
վրաերթի ենթարկեցին», «տրորեցին» եւ այլն։ Այդ պահին ասվում էր, որ երկու մարդու
տեղափոխել են հիվանդանոց։ Ընդհուպ մեզ մոտեցավ պատկառելի արտաքինով մեկը, ով
ներկայացավ իբրեւ բժիշկ, ասաց, որ տեղեկություններ ունի հիվանդանոց տեղափոխված կնոջ
եւ տղամարդու մասին, եւ խնդրեց հասարակությանը հանգստացնելու նպատակով (մարդիկ շատ
բորբոքված էին) հայտարարել, որ նրանց կյանքին եւ առողջությանը վտանգ չի սպառնում։
Ես դա արել եմ նույն պահին, Անահիտ Բախշյանի հետ միասին։ Մեր կողքին կանգնած
Խաչատուր Սուքիասյանը հորդորել է այդ մասին լսածներին, որ այդ տեղեկությունը
յուրաքանչյուրը փոխանցի ետ, քանի որ բարձրախոս չկար։ Ցուցարարների մեջ ոստիկանական
մեքենայի մխրճվելը պատկերող կադրը մարտի 1-ին ցուցադրվել է Երկիր Մեդիա
հեռուստաընկերությամբ։ Ըստ որում, այդ կադրերը դիտած բազմաթիվ մարդիկ, հետագայում
նաեւ մենք, տեսանք, որ խաչմերուկի մոտակայքում վիլիսը հարվածում է մի քաղաքացու,
վերջինս կողք է թռնում, վիլիսը փորձում է ակնթարթորեն արգելակել, սակայն դրանից
հետո էլ շարունակում է ընթացքը։ Այդ ընթացքում բազմաթիվ մարդիկ մի կերպ փախչում են
նրա առջեւից, իսկ ցուցարարները վիլիսի վարորդի այդ արարքի պատճառով վազում են նրա
ետեւից։ Որտեղի՞ց էր գալիս ցուցարարների մոտ «ճխլել» բառը։ Անմիջապես ֆրանսիական
դեսպանատան եւ Սունդուկյանի թատրոնի առաջ ավելի վաղ աղբատար մեքենայից թափվել էին
Ազատության հրապարակի «մաքրման հետքերը»՝ վրաններ, վերմակներ, բարձեր եւ այլն։ Այն
պահին, երբ վիլիսը անցնում է դրանց վրայով, ալիքաձեւ շարժման մեջ է հայտնվում, եւ
ավելի հեռվում կանգնած մարդկանց, ովքեր ամբողջ տեսարանը չէ, որ տեսնում էին, թվում
էր, թե նա անցնում է մարդկանց վրայով։ Հանրությանը մինչ այդ մատչելի մի շարք
տեսագրություններից (որոնք վիլիսի ամբողջ ընթացքը չէ, որ տալիս էին), ապա եւ
Հայլուրի տեսանյութերից (որը մենք մի քանի օր առաջ ունեցանք) արդեն տեսանելի է
մեքենայի ողջ ընթացքը։ Հետեւաբար ակնհայտ է, որ մեքենայի անիվները որեւէ մեկի
վրայով այդ վայրում չեն անցել։ Թեպետ դեռ մարտի 1-ին մենք գիտեինք, որ զոհեր չեն
եղել եւ դրա մասին, կրկնում եմ, հայտարարել եմ նաեւ ես, եւ այդ մասին վերջերս
հանրության համար հայտարարեց նաեւ Անահիտ Բախշյանը։ Այսօր խնդիրն այլ բանի մեջ է.
ի՞նչ է վրաերթը, այն պետք է հասկանալ «վրայով երթա՞լ, անցնել», ինչպես բառի
կառուցվածքն է ասում, թե՞ նաեւ մեքենայի կողմից մարդուն հարվածելը։ Ոմանք, եւ
մասնավորապես որոշ իրավաբաններ, գտնում են, որ մեքենայի կողմից քաղաքացուն
հարվածելը նույնպես վրաերթի տեսակ կամ դրսեւորում է։ Հետեւաբար, այս հարցերի
պատասխանը պետք է տա քննչական խումբը, ՀՀ դատախազությունը։ Մենք այն անվանում ենք
այնպես, ինչպես երեւում է կադրում՝ «մեքենայի հարված քաղաքացուն»։ Վերջում նշեմ, որ
մենք երբեւէ չենք հայտարարել, թե տեսել ենք վրաերթն ու դրանից տուժածներին, եւ, կամ,
որ դրա արդյունքում զոհեր են եղել, ինչպես փորձում են այդպիսի հայտարարություններ
մեզ վերագրել իշխանամետ լրատվամիջոցներով։ Սա ակնհայտ զրպարտության ու վարկաբեկման
փորձ է, որին մեր գնահատականը, պատասխանը տվել ենք եւ այլեւս չենք անդրադառնալու՝
թե մեր, թե մյուսների ուշադրությունն ավելի կարեւոր բաներից չշեղելու համար։

Հարց – Նախաձեռնելու՞ եք, արդյոք, հանրահավաքների մասին օրենքի նոր փոփոխություններ
որոշ ժամանակ հետո։ Եվ որքանո՞վ է հավանական, որ դրանք կընդունվեն։

Ստեփան Սաֆարյան - Օրեր առաջ Ագոյի խմբի ղեկավարը հայտարարեց, որ այդ
փոփոխությունների վերաբերյալ Վենետիկի հանձնաժողովի գնահատականներն ու
քննադատութունը փոխանցել են Արդարադատության նախարարին, եւ հույս հայտնեց, որ
Կառավարությունը ԱԺ կներկայացնի դրանք՝ քննարկելու նպատակով։ Դեռեւս այդ օրենքի
փոփոխությունների հապճեպ ընդունման նպատակով հրավիրված արտահերթ նիստի ժամանակ մենք
բազմակողմանիորեն քննարկել եւ ներկայացրել էինք դրանց անցանկալիությունը։ Ընդհուպ
գրավոր առաջարկներով։ Մեր գործընկերներին, օրենքի փոփոխությունների հեղինակներին
զգուշացրեցինք, որ առանց միջազգային փորձաքննության ու հանրային քննարկումներ
կազմակերպելու, պետք է ձեռնպահ մնալ նման փոփոխություններ կատարելուց։ Փաստեցինք,
թե առաջարկվող փոփոխությունները միջազգային եւ ՀՀ Սահմանադրության նորմերին ինչպես
են հակասում։ Թեպետ ես չեմ տեսել Վենետիկի հանձնաժողովի առաջարկները, բայց կարող եմ
ենթադրել, որ դրանք նույնն են կամ նույն բանի մասին են, ինչ մենք ենք ասել։
Հետեւաբար մենք այս պահին սպասում ենք, որ Կառավարությունն ինքը ներկայացնի դրանք
Ազգային ժողովին։ Եթե ոչ՝ ապա, անշուշտ, մենք ինքներս կնախաձեռնենք։ Նոր
փոփոխությունների ընդունվելու կապակցությամբ դժվար է որեւէ կանխատեսում անել, քանի
դեռ պարզ չէ, թե ինչ տեսք ունեն դրանք։

Հարց – Տեղեկություններ տարածվեցին, որ կարճվել է Լեւոն Գուլյանի գործը։ Ի՞նչ
մեկնաբանություններ ունեք դրա վերաբերյալ եւ պատրաստվում եք արդյո՞ք մի բան
նախաձեռնել այս հարցով։

Ստեփան Սաֆարյան - Ես ցավում եւ անհանգստանում եմ, որ Հայաստանի իրավապահ համակարգը
մինչ այսօր չի բացահայտել Լեւոն Գուլյանի մահվան հանգամանքները։ Եւ դա միակ
չբացահայտված գործը չէ։ Ինչ էլ որ տեղի ունեցած լինի, Լեւոն Գուլյանն ինքնակամ,
հերթական անգամ ներկայացել է ոստիկանություն հարցաքննվելու եւ տուն չի վերադարձել։
Ըստ որում նրա կյանքն ընդհատվել է անմիջապես ոստիկանության շենքում, հետեւաբար
անգամ այս պարագայում ոստիկանությունը պատասխանատու է դրա համար։ Սակայն ավելի
սահմռկեցուցիչ է, երբ հարազատները եւ այլոք պնդում են նրա սպանության տարբերակը, եւ
իրավապահ մարմիններն էլ իրենց գործելաոճով տեղ են թողնում նման կասկածների՝
համոզմունքի վերաճելու համար։ Երբ դեպքը նոր էր տեղի ունեցել, ինքս Ռազմավարական եւ
ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում Քաղաքացիական ազգային
նախաձեռնություն կազմակերպության հետ միասին լսումներ եմ կազմակերպել այս գործով։
Դրանով մենք մեր չափով նպաստել ենք այս գործի
նկատմամբ հասարակության ուշադրության
մեծացմանը։ Այսօր էլ պատրաստ ենք օգնել, որ այս գործը բացահայտվի։ Քանի որ անգամ
պարզ չէ՝ գործը կարճվել է, թե ոչ, առաջին քայլը կլինի պատկան մարմիններին դիմելը եւ
պարզաբանումներ պահանջելը։

Հարց – Որքանո՞վ նպատակահարմար եք գտնում ձեր պատգամավորների ներկայությունը և
մասնակցությունը խորհրդարանում։

Ստեփան Սաֆարյան - Որևէ այլընտրանք մեր մասնակցությանը ես չեմ տեսնում։ Նույնիսկ,
եթե ընդունենք, որ այդ մասնակցությունը ցանկալի արդյունքներ չի տալիս։ Հետևաբար մենք
հետագայում էլ պետք է մասնակցենք և պարտավոր ենք դա անել։ Դրա այլընտրանքը
փողոցային պայքարն է, որը կամ որևէ արդյունքի չի բերում, կամ էլ ողբերգական
հետևանքներ է ունենում։

Հարց – Ի՞նչը, ձեր կարծիքով, պատճառ եղավ Երևանում մարտի 1–ին տեղի ունեցած
անկարգությունների համար։

Ստեփան Սաֆարյան - Բռնությունը, որն իշխանությունները կիրառեցին խաղաղ
ցուցարարների դեմ։

Հարց – Ի՞նչ է կոնկրետ անում ձեր կուսակցությունն անկողմնակալ և օբյեկտիվ քննության
հասնելու համար։ Որքանո՞վ է դա ընդհանրապես հնարավոր։

Ստեփան Սաֆարյան - Միայն մեր կուսակցության ջանքերը բավարար չեն։ Անհրաժեշտ է, որ
մնացածները, այդ թվում նաև հասարակական կազմակերպությունները, նույնպես գտնեն
վերահսկողության որոշակի մեթոդներ և կիրառեն դրանք։ Դա էլ ավելի շատ երաշխիքներ
կունենա, եթե ներգրավվեն նաև միջազգային անկախ փորձագետները։ Միայն այդ դեպքում։

Հարց – Ինձ հետաքրքրեց ձեր վերջին հայտարարությունն այն մասին, թե «Ժառանգություն»
խմբակցության անդամները չեն բացառում, որ կարող են վայր դնել իրենց մանդատները։
Հնարավո՞ր է, որ այս հարցը լուծվի կուսակցության խորհրդի նիստի ընթացքում և ե՞րբ է
այն տեղի ունենալու։ Եթե առայժմ հարցն այդքան սուր չէ դրված, ապա ի՞նչ պետք է տեղի
ունենա, որպեսզի դուք նման որոշում ընդունեք, հատկապես, որ որոշ քաղաքական
գործիչներ արդեն հայտարարել են, որ մտադիր են երաշխիքներ ստեղծել ընդդիմության
գործունեության համար։ Արդյո՞ք մտադիր եք սպասել մինչև սկսվի այդ երաշխիքների
քննարկումը և կիրառումը։

Ստեփան Սաֆարյան - Ընդդիմության լիարժեք մասնակցության երաշխիքների անհրաժեշտության
մասին առաջինը մենք ենք հայտարարել։ ԵԽԽՎ աշնանային նստաշրջանում էլ էին այս
հարցերը քննարկվում։ Հայաստանում դրա անհրաժեշտության մասին հայտարարեց նաև
Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչ Դավիթ Հարությունյանը։ Այնպես որ դրանք
նոր խոսակցություններ չեն։ Պարզապես տվյալ իրավիճակում սա դարձավ ճգնաժամից դուրս
գալու հնարավոր քայլերից մեկը։ Եվ սա վերաբերում է նաև արտախորհրդարանական
ընդդիմությանը, այլ ոչ միայն խորհրդարանական։

Ինչ վերաբերում է մանդատներից հրաժարվելուն, ապա դա ամենածայրահեղ քայլը կլինի։ Եվ
դա կարող է տեղի ունենալ, եթե մենք վերջնականապես համոզվենք, որ այլևս անելիք
չունենք խորհրդարանում։ Այսօր առայժմ այդ իրավիճակը չէ, այնպես որ հարկ չկա դրա
մասին խոսելու։ Սակայն պետք չէ նաև բացառել։

Հարց – Որքանո՞վ են հավանական խորհրդարանական վերընտրությունները։

Ստեփան Սաֆարյան - Հավանական չեն։ Մեծամասնությունն ինքն էլ չի համաձայնի դրան։
Որովհետև կկորցնի այն ամենը, ինչ ունի՝ մեծամասնությունը խորհրդարանում,
կառավարությունը։ Իսկ ևս մեկ կեղծված ընտրություններ նրանց հաստատ պետք չեն։

Հարց – «Բռնությունը, որն իշխանությունները կիրառեցին խաղաղ ցուցարարների դեմ»

Արդյո՞ք ձեր այս պատասխանը նշանակում է, որ դուք արդարացնում եք թալանչիների և
կողոպտիչների գործողությունները, պայթուցիկ նյութեր նետողների և ոստիկաններին ծեծի
ենթարկողների գործողությունները։

Ստեփան Սաֆարյան - Ես երբեք չեմ կարողանա արդարացնել նման գործողությունները։ Բայց
և համոզված չեմ, թե ովքեր են դա արել, մինչդեռ ձեր հարցից հետևում է, որ դուք
հաստատ գիտեք, որ դա ցուցարարներն են արել։ Իսկ ես, օրինակ, զարմանում եմ, թե ինչու
է թալանը տեղի ունեցել ցույցի վայրից այդքան հեռու, մի տեղում, ուր, ըստ վերջերս
հայտնված կադրերի, անընդհատ ոստիկանություն և զորքեր են եղել։ Ոստիկաններին
ծեծողներն էլ պետք է օրենքի առաջ պատասխան տան։

Հարց – Ձեր կուսակցության կողմից Լևոն Տեր–Պետրոսյանի թեկնածության պաշտպանումը
նախագահական ընտրությունների նախաշեմին շատերի համար անսպասելի էր։ Արդյո՞ք կային
այլընտրանքային թեկնածուներ, որոնց ձեր կուսակցությունը մտադիր էր պաշտպանել։ Ե՞րբ
ընդունվեց վերջնական որոշումը։

Ստեփան Սաֆարյան - Որոշումն ընդունվել էր փետրվարի կեսերին։ Եվ այն միջկուսակցական
ժողովրդավարության վառ դրսևորում դարձավ։ Եվ բավական երկար քննարկումներից հետո։
Քանի որ մյուս այլընտրանքային թեկնածուներն էին Վահան Հովհաննիսյանը, Վազգեն
Մանուկյանը և Արթուր Բաղդասարյանը։ Մեծամասնությունը արտահայտվեց Լևոն Տեր–Պետրոսյանի
օգտին։ Եվ մենք պարտավոր էինք հաշվի նստել մեր մեծամասնության հետ՝ հարգելով
փոքրամասնության կարծիքը։

Հարց – Ինչպե՞ս եք դուք անձամբ վերաբերվում Լևոն Տեր–Պետրոսյանին՝
որպես
քաղաքական
գործչի։

Ստեփան Սաֆարյան - Տեր–Պետրոսյանին նորմալ եմ վերաբերվում։ Նա բավական ուժեղ
քաղաքական գործիչ է և մի քանի ամսվա ընթացքում կարողացավ մոբիլիզացնել մոտ երկու
տասնյակ քաղաքական ուժի, հարյուր հազարավոր ընտրողների։ Նման ֆենոմենալ հաջողության  Հայաստանում ոչ մի այլ քաղաքական գործիչ

չէր հասել։ Հավելենք դրան նրա ճկուն
արտաքին քաղաքականությունը, որն իրականացվում էր իր նախագահության օրոք։

Հարց – Գոյություն ունի արդյո՞ք ձեր կուսակցության և ՀՀՇ միջև քաղաքական դաշինքի
հեռանկար։

Արդյո՞ք ձեր կուսակցությունը դիրքավորում է իրեն ներկա խորհրդարանում իբրև մշտական
ընդդիմություն, թե՞ որոշ հարցերում իշխող կոալիցիայի հետ դաշինքի հնարավորություն
կա։

Ստեփան Սաֆարյան - Վերջին երկու հարցերին ընդհանուր պատասխան
կտամ։ Մենք կարող ենք և
կհամագործակցենք բոլոր այն կուսակցությունների հետ, որոնք կկիսեն մեր ծրագրերը,
նպատակներն ու խնդիրները։ Միշտ չէ, որ նման համագործակցությունը կարելի է կոալիցիա
կոչել։

Հարց – Զբաղվում եք արդյո՞ք կոնկրետ բանտարկյալների գործերով։ Օրինակ, երեկ
Ազատություն ռադիոկայանը հայտնեց, որ Ռուբիկ Ոսկանյանը զրկված է փաստաբան ունենալու
իրավունքից, իրավապահ մարմինները պնդում են, որ նա հրաժարվում է փաստաբանից, ինչը
չի համապատասխանում իրականությանը։ Ավելին, Ռուբիկ Ոսկանյանը ձերբակալման պահին
եղել է խոշտանգված, ծանր վիճակում։ Այս դեպքի մասին լսել ենք նաեւ Արթուր Սաքունցից։
Ես հասկանում եմ Ձեր ծանրաբեռնվածությունը, բայց հարցնեմ այնուամենայնիվ. ինչպե՞ս
եք վարվում այսպիսի ահազանգեր ստանալիս։

Ստեփան Սաֆարյան - Ռուբիկ Ոսկանյանի պաշտպանական իրավունքների խախտման մասին
առաջինը Ձեզանից եմ լսում եւ շնորհակալ եմ դրա մասին տեղեկացնելու համար (ցավոք,
երեկ ես հնարավորություն չեմ ունեցել լսել «Ազատություն» ռադիոկայանի հաղորդումը)։
Նման դեպքերում փորձում ենք անպայման փաստաբանով ապահովել։ Դժբախտաբար այսօր
փաստաբանական պաշտպանության կարիք ունեցողները շատ են, եւ հաճախ մենք չենք
կարողանում բոլորին տրամադրել։ Մենք կհետաքրքրվենք նաեւ Ռուբիկ Ոսկանյանով եւ
կփորձենք օգտակար լինել։

Հարց – http://www.youtube.com/watch?v=ovRNo_6BpJk
 այս կադրերում կարելի է տեսնել մեկ ուրիշ վրաերթ, բառիս բուն իմաստով:
Իշխանությունների կողմից բազմիցս հայտարարվել է, որ ոստիկանությունը գործել է
իրավիճակին համապատասխան և բարձր պրոֆեսիոնալիզմով: Ի՞նչ եք կարծում, կա արդյո՞ք
կապ /միտում /օրինաչափություն մարտի 1-ի հայտնի վրաերթերի միջև։

Խնդրում եմ Ձեզ, հնարավորության սահմաններում
հետամուտ լինել, որպեսզի նշված վրաերթն
աննկատ չմնա
դատախազության համար:

Ստեփան Սաֆարյան - Սարսափելի կադրեր են եւ անհնար է երկրորդ անգամ նայելը։ Սա
միանգամայն նորություն էր ինձ
համար եւ դեռեւս դժվար է հասկանալ, թե ինչ է կատարվել։
Կադրերից ակնհայտ է, որ մեքենան անցնում է մի քաղաքացու վրայով։ Ես այս կադրերը
նայելուց հետո հիշեցի մարտի 12-ին Հատուկ քննչական ծառայությունում քննվող քրեական
գործի քննչական խմբի ղեկավարների հայտարարությունը, որ նախաքննության ընթացքում առ
այսօր չկա փաստ մարտի 1-ին տեղի ունեցած զանգվածային անկարգությունների ընթացքում
ոչ միայն տվյալ հանգամանքներում (Ֆրանսիական դեսպանատանը հարող տարածքում)
ոստիկանական ավտոմեքենայի, այլ նաեւ այլ վայրում, այլ հանգամանքներում վրաերթ տեղի
ունենալու վերաբերյալ։ Ես կարծում եմ, որ այս տեսաերիզի բնօրինակն ունեցողները պետք
է եւ պարտավոր են դրանք նույնպես ներկայացնել հատուկ քննչական ծառայություն։ Մենք
այդպես ենք վարվել, երբ մեր բարձրաձայնած փաստի կապակցությամբ ՀՀ գլխավոր դատախազ
Աղվան Հովսեփյանը Ազգային Ժողովում ասաց, թե շնորհակալ կլինի, եթե օգնենք բոլոր
հանգամանքները պարզելուն, եւ մենք նրան ուղարկեցինք ժողովրդի մեջ մխրճվող
ոստիկանական վիլիսի ընթացքը պատկերող երեք տեսաերիզներ։ Եվ նաեւ գտնում ենք, որ այս
ընթացքում բավականին բուռն քննարկում ծավալվեց այդ դրվագի կապակցությամբ,
հայտնվեցին տարաբնույթ կարծիքներ։ Ընդհանուր առմամբ ամեն դրվագ պետք է բազմակողմանի
քննության ենթարկվի։ Իսկ այս մի դրվագի քննությունը եւ իսկության պարզելը էական է
հասկանալու համար, թե ինչ է տեղի ունեցել մարտի 1-ին։

Հարց – Լարիսա Ալավերդյանից բացի է՞լ ով էր դեմ քվեարկել, որ «Ժառանգություն»
կուսակցությունը սատարի Լևոն Տեր–Պետրոսյանին։

Ստեփան Սաֆարյան - Լարիսա Ալավերդյանը կուսակցության անդամ չէ և, հետևաբար, չէր
կարող «կողմ» կամ «դեմ» քվեարկել։ Ես ասացի, որ դա մեծամասնության որոշումն էր և
չեմ կարող մեկ առ մեկ թվարկել այդ մարդկանց անունները։ Ի գիտություն ձեզ, ես ինքս
կուսակցության խորհրդի անդամ չեմ։

Հարց – Ինչո՞վ կարելի է բացատրել Եհովայի վկաների և «Կյանքի խոսքը» աղանդի
հետևորդների զանգվածային քվեարկումը ձեր կուսակցության օգտին մայիսյան
ընտրությունների ժամանակ և ԼՏՊ–ի օգտին՝ փետրվարյան ընտրություններին։

Ստեփան Սաֆարյան - Մենք նման տեղեկություններ չունենք։ Եվ ոչ միայն նման
տեղեկություններ չկան, չկան և չեն եղել նաև շփումներ այդ մարդկանց և նրանց
ղեկավարների հետ։ Որքանով գիտեմ, նրանք չեն մասնակցում որևէ քաղաքական և պետական
գործընթացներում, այդ թվում նաև հրաժարվում են ծառայել բանակում, մասնակցել
ընտրություններին և այլն։ Ձեր ասածից կարելի
է
եզրակացնել, որ այդ մարդիկ Եհովայի
վկաներ չեն։

Հարց – Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Րաֆֆի Հովհաննիսյանի ձախողումը
մեծամասնական կարգով
խորհրդարանական
ընտրություններում։

Ստեփան Սաֆարյան - Ես համաձայն չեմ, որ դա ձախողում էր։ Եթե մենք ընտրակաշառք չենք
բաժանել, մարդկանց չենք ահաբեկել, եթե պետական լծակներ չենք օգտագործել, դա չի
նշանակում, որ ձախողել ենք։ Մենք կձախողեինք և այսօրվա մեր բարձր վարկանիշը չէինք
ունենա (սա մեր ինքնագնահատականը չէ), եթե անեինք այն, ինչ իշխանությունները և
նրանց սատարող ուժերն արեցին ընտրությունների ընթացքում, հատկապես փետրվարի 19–ին և
մարտի 1–ի իրադարձությունների ժամանակ։ Ձախողումը դա՛ է։ Թե չէ ևս մեկ պատգամավոր
ունենալը, դա հաստատ հաղթանակ չէ։ Ես ինքս ինձ հարց եմ տալիս՝ ո՞ւմ է պետք

Խորհրդարանում այն մեծամասնությունը, որը ժողովրդից տանկերի ետևում է թաքնվում։

Հարց – Արդյո՞ք հորինվածք եք համարում այն, որ «Ժառանգություն» կուսակցության
գործունեությունը համակարգվում է ԱՄՆ ԿՀՎ կողմից։

Ստեփան Սաֆարյան - Միանշանակ։ Ցավալի է, որ մեզանում կան մարդիկ, որոնք կասկածի տակ
են դնում որևէ մեկի հայրենասիրությունը՝ չունենալով ոչ փաստեր, ոչ ապացույցներ։ Ես
ինքս երբեք չեմ ցուցադրում, որ ինչ–որ մեկից շատ եմ սիրում Հայրենիքս։ Եվ չեմ
ցանկանում, որպեսզի ուրիշներն այդ անեն իմ կամ ինչ–որ մեկ ուրիշի հանդեպ։

Մենք
հասկանում ենք, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի բարձր հեղինակությունը կասկածի տակ դնելու
միակ միջոցը՝ նրա հայրենասիրությունը կասկածի տակ առնելն է։ Չէ որ հենց այդ
հատկանիշն են առաջին հերթին նշում շարքային քաղաքացիները, և հենց դա էլ պետք է
թիրախ դառնար։ Եվ բարոյական չէ որպես միակ և «ծանրակշիռ» փաստարկ բերել այն փաստը,
որ նա, իր կամքից անկախ, Ցեղասպանության պատճառով, ծնվել է Միացյալ Նահանգներում։

Հարց – Կարո՞ղ եք արդյոք տալ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի նախագահության օրոք Ժիրայր
Լիպարիտյանի գործունեության քաղաքական գնահատականը։

Ստեփան Սաֆարյան – Ճիշտն ասած, ես ծանոթ չեմ նրա գործունեության մանրամասներին, այդ
պատճառով ձեռնպահ կմնամ գնահատականներից։ Մի բանը պարզ է՝ որևէ ցնցող քայլեր չի
գործել, որոնց շնորհիվ նրան կարելի է հիշել։

Հարց – Բառացիորեն երեկ այս ֆորումում ծավալվող քննարկումներից մեկի ընթացքում
հավաստիացվում էր, թե Թուրքիայի նորընտիր նախագահ Գյուլին ուղղված իր նամակում պրն
Ռաֆֆի Հովհաննիսյանը մասնավորապես նշում էր.

«Մեր երկու երկրների միջև եղած տարաձայնությունները՝ լինեն դրանք ժամանակակից
բնույթի, թե հայոց մեծ տեղահանման պատմական ժառանգության մասը, պետք է հաղթահարվեն»։

Կարո՞ղ եք արդյոք հաստատել կամ հերքել այս տեղեկատվությունը։ Հաստատման դեպքում
հետաքրքիր կլիներ նաև լսել տվյալ հայտարարության ձեր գնահատականը։

Ստեփան Սաֆարյան - Ես արդեն բազմիցս հայտնել եմ իմ կարծիքն այս առիթով։ Նախ, կարող
եք նայել այս նամակի ամբողջական ռուսերեն թարգմանությունը՝ հետևելով այս հղումին.

http://www.heritage.am/pr/290807rus.htm, իսկ այստեղ զետեղված է անգլերեն
բնօրինակը՝
http://www.heritage.am/pr/290807.htm.

Ասեմ, որ շատ ավելի կարևոր է անգլերեն տարբերակը, որն էլ և քննարկվել է և ուղարկվել
Գյուլին։ Անգլերեն տարբերակում «հայոց մեծ տեղահանություն» արտահայտության փոխարեն,
որը դուք բերում եք, իրականում օգտագործվում է «Հայերին հայրենիքից Մեծ տարագրումը»
(Great Armenian Dispossession). Իսկ թե ինչ է ենթադրում այդ տերմինը, կարող եք
տեսնել Րաֆֆի Հովհաննիսյանի "Wall Street Journal" հանդեսում տպագրված հոդվածում.
"The Young Turk leaders of the Ottoman Empire were responsible for the great
Armenian dispossession of 1915, which included all the components of the crime
of genocide, the destruction of the historic Armenian homelands, and the
murderous finality for millions of human lives. Modern-day Azerbaijan was
responsible for unleashing, and later losing, a war of aggression against the
Armenian land of mountainous Karabagh". (Այս հոդվածն ամբողջությամբ կարող եք
կարդալ, օրինակ, այստեղ

http://www.cilicia.com/2001/07/raffi-hovannisians-letter-to-editor.html
)


Ինչպես տեսնում եք, այստեղ ասվում է, որ «Օսմանյան կայսրության երիտթուրք
ղեկավարները պատասխանատու են հայրենիքից հայերին Մեծ տարագրման համար (Great
Armenian Dispossession), որն ընդգրկում է իր մեջ ցեղասպանության հանցանքի բոլոր
բաղադրիչները՝ հայոց պատմական հայրենիքի կործանումը,
միլիոնավոր մարդկային կյանքերի
արյունալի ոչնչացումը»։ Ինչպես տեսնում եք, այս տերմինը նույնիսկ ավելի ընգրկուն է
և ներառում է նույնիսկ մեր հայրենիքի պատմական մնացորդների, ճարտարապետական և հոգևոր
հուշարձանների ոչնչացումը, որը կատարվում է արդեն մեր օրերում։


Այս նամակի շրջանառության մեջ գցած կեղծ թարգմանություններում օգտագործվում է ոչ թե
Dispossession, այլ Deportation բառը, որը դուք չեք տեսնի անգլերեն տարբերակում։
Դեպորտացիա բառը հենց թուրքերն են օգտագործում։ Ինքը Dispossession հասկացությունը
նշանակում է բոլոր հնարավոր իրավունքներից զրկում՝ սկսած կյանքի իրավունքից մինչև
հայրենքի իրավունքը։ Great Armenian Dispossession արտահայտությունն արդեն հատուկ
տերմին է հանդիսանում, որի բովանդակությունը մենք արդեն վերը բացեցինք։ Ինչո՞ւ չի
օգտագործվում բացառապես ցեղասպանություն բառը։ Գլխավորապես այն պատճառով, որ հայերի
Ցեղասպանությունը ուղեկցվում էր հայրենիքի կորստով, ինչը չենք կարող ասել, օրինակ,
հրեաների վերաբերյալ։ Նույնիսկ հրեաներն իրենց դեպքի համար ունեն Հոլոքոստ հոմանիշը,
որը նշանակում է «Ողջակիզում»։ Նրանք այդ բառը կիրառում են իրենց ցեղասպանության
հիմնական հատկանիշը բնութագրելու համար։ Մեր դեպքում, ինչպես ես արդեն նշեցի,
հիմնականը՝ երիտթուրքերի հայերին հայրենիքից զրկելու իրականացված մտադրությունն է և
այդ զրկանքի հետևանքները։ Եթե հետևենք այն տրամաբանությանը, որ ցեղասպանություն
բառից զատ մենք որևէ այլ բառ չենք կարող օգտագործել, ապա պետք է հրաժարվենք նաև
հայերեն Եղեռն բառից։ Ի դեպ, վերջերս ինձ հադդիպեց նաև Depopulation տերմինը, որը
նշանակում է տեղանքի ազատումը իր բնակչությունից։ Ինքս անձամբ նորմալ եմ վերաբերվում,
որ գոյություն ունեն նման տարբեր բնութագրումներ, որոնք բնավ չեն նվազեցնում
թուրքերի պատասխանատվությունը գործածի համար և չեն փոխում գործած հանցանքի տեսակը։

Եվ ի վերջո, ինքներդ դատեք, ի՞նչ կարող է նշանակել այդ նույն նամակից քաղված մեկ
այլ միտք. «Հույս եմ հայտնում, որ ձեր ղեկավարման և Հայաստանի իշխանության ղեկին նոր
նախագահի գտնվելու օրոք հայ–թուրքական հարաբերությունները կմտնեն որակապես նոր՝
հետազոտման, գիտակցման և վերջնական կարգավորման փուլ։ Այդ ամենը կարող է տեղի
ունենալ ոչ միայն բաձր քաղաքագիտության և ստեղծագործ դիվանագիտության, այլև
պատմության խիզախ և աննախադեպ ընդունման վրա հիմնված անկեղծ երկկողմանի
վերլուծության շնորհիվ»։

www.openarmenia.com

www.hra.am