Մեր հայրենակիցներից մեկը պատմում է, որ երբ ինքը ԱՄՆ-ում ներկայացել է որպես հայ,
սկզբում չեն հասկացել, թե նրանք ովքեր են, սակայն մի պահ մտածելուց հետո հիշել են,
- «Օ, SYSTEM OF A DOWN!»:

Գուցե դա այնքան էլ վատ չէ, որ արեւմտյան երիտասարդները մեզ ճանաչում են

գերժամանակակից ռոք խմբի շնորհիվ: Նրանց ճանաչողության սահմանափակությունը միայն
իրենց մեղքը չէ: Հայաստանի բրենդը, որը հիմնվում է կոնյակի, բիբլիական Արարատի,
երկրաշարժի կամ ցեղասպանության վրա, կարծես թե հիմնավորապես հնանում է: Նոր
հազարամյակը թելադրում է նոր արժեքներ եւ նոր աշխարհընկալում: Ինֆորմացիոն
տեխնոլոգիաների աննախադեպ զարգացումը տեղեկատվական հեղեղներ է առաջացնում: Մարդկանց
հետաքրքրել, նրանց համար ստեղծել այս կամ այն երեւույթի մասին ցանկալի տեսակետ`
ժամանակակից աշխարհում կարեւորագույն խնդիր է:

Քաղաքական կամ կոմերցիոն PR խնդիրները, որոնք հրատապ են պետության կամ մասնավոր
ընկերությունների համար, լուծում են ստանում Product Placement-ի միջոցով, այսինքն`
այս կամ այն գաղափարի կամ ապրանքի «իրացման» կազմակերպում ԶԼՄ-ների, արվեստի,
գրականության կամ զվարճալիքների ինդուստրիայի միջոցով: Սպառողը նման ոչ ակտիվ
գովազդը ընկալում է որպես իրեն շրջապատող իրականության անքակտելի մաս: Product
Placement –ի այսօրվա կերպը ձեւավորվել է անցած դարի 50-ականներին: Դա հատկապես
արդյունավետ կերպով է կիրառվում կինոարտադրության մեջ: Կինոյի միջոցով հնարավոր է
ոչ միայն գովազդել սեփական ապրանքը, այլեւ «կծել»
մրցակցին, կամ անգամ գաղափարախոսական հակառակորդին:

1925-ին Սերգեյ Էյզենշտեյնը իր հռչակավոր ֆիլմի բոլոր կադրերում կարմիր գույնով
ներկել էր «Պոտյոմկին զրահանավ»-ի դրոշակները: Այդ ֆիլմը կինոյի պատմության մեջ
հեղափոխական դեր է խաղացել ոչ միայն այն պատճառով, որ առաջին անգամ հանդիսատեսը
տեսավ գունավոր կադրեր: «Պոտյոմկին զրահանավը» քաղաքական կինոյի կարապետն էր:

Product Placement -ը որպես ինքնուրույն արտադրության տեսակ սկսեց զարգանալ
80-ականներին, իսկ 90-ականներին բոլոր հռչակավոր կինոընկերությունները սկսեցին
հիմնել Product Placement վրա մասնագիտացած հատուկ բաժանմունքներ: ԱՄՆ-ում մասնավոր
բիզնեսի, կինոընկերությունների եւ պետության շահերը շաղկապված են մեկ ամբողջության
մեջ, եւ այդ համագործակցության մեջ բոլոր կողմերը շահագրգռված են: Պետությունն իր
քարոզչությունն է իրականացնում, խոշոր բիզնեսը գովազդում է իր ապրանքանիշները, իսկ
կինոընկերությունները ֆինանսապես խրախուսվում են:



Ջեյմս Բոնդի մասին 17 ֆիլմերի պրոդյուսեր Ալբերդ Բրոկոլիի մտահաղացումը իր մահից
հետո շարունակում է նոր ռեկորդներ սահմանել: Ջեյմս Բոնդի շնորհիվ սպառողների մոտ
խորհրդային ամբողջատիրության մասին պատկերացումները ավելի ամրապնդվեցին: 1982-ին
Ստիվեն Սփիլբերգի նկարահանած մանկական «Այլմոլորակայինը» ֆիլմից հետո Reese`s
Pieces կոնֆետների վաճառքը կտրուկ բարձրացավ: Այն արտադրող Herhey`s ընկերության
եկամուտները բարձրացան 65 տոկոսով:

Product Placement –ի համար լայն հնարավորություններ է բացում ինտերնետը:
Համաշխարհային կինոպրեմերիաների մասնակիցները իրենց քանակով հաճախ զիջում են
հաջողված Վեբ-կայքի հաճախորդների քանակին: Օրինակ,` BMW ընկերությունը նկարհանել էր
կարճամետրաժ ժապավեններ, որոնք ազատ` online ռեժիմով տեղադրվել էին ինտերնետում:
Նման տիպի գովազդը շատ արդյունավետ էր եւ քիչ ծախսատար, իսկ BMW-ի այդ կայքը ստացավ
Կաննի կինաֆառատոնի Cyber Lions` 2002 մրցանակը:

Ավելի արդյունավետ գովազդի միջոցի են վերածվել կոմպյուտերային խաղերը, մասնավորապես`
online ռեժիմով խաղերը, որոնք ունենում են բազմաթիվ մասնակիցներ: Խաղերին
ներգրավվում են այնքան մասնակիցներ, որոնք համեմատելի են հեռուստախաղերի
հանդիսատեսների քանակի հետ: Այդ խաղերը բրենդերի գովազդը նոր որակի են բարձրացրել:
Ավելի քիչ ծախսատար գործ է գրականության միջոցով Product Placement –ի կազմակերպումը:



Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ սպառողները հոգնել են գովազդի դասական ձեւերից,
Product Placement-ի առավելություններն ակնհայտ են`



1. դրանք ավելի ազդու եւ ավելի էժան են, քան գովազդի դասական տեսակները,

2. բացակայում են արտադրական ծախսերը,

3. հեռուստադիտողների մեծ քանակի ապահովում եւ դրանք կրկնելու հնարավորությունը (սերիալներ,
վավերագրական ֆիլմեր եւ այլն),

4. ապրելակերպի ձեւավորում (երբ նկարահանվում են դերասանները կամ հայտնի
անձնավորությունները, որոնք ձեւավորում են ճաշակ եւ սովորույթներ),

5. սպառողների հաճո մոտեցում (հանդիսատեսներն անուղղակի գովազդներին ավելի լավ են
վերաբերվում),

6. Product Placement-ը ենթադրում են գովազդներից ազատ հեռուստատարածք, ինչը
հեռուստադիտողը հաստատ կդիտի ու կհիշի:

Product Placement-ը շատերը համարում են այս կամ այն ապրանքի ուղղակի եւ պարզ
գովազդ, ինչը բնորոշ է ԱՊՀ տարածքի երկրներին: Օղու շշի խոշոր պլանով ցուցադրումը
հակասում է գովազդի ոչ պարտադրող լինելուն: Շատ երկրներում գովազդվող «ապրանքներ»
են հանդիսանում քաղաքական գաղափարները, ապրելակերպը, երկրի դրոշը եւ այլն:

Դա իմիջ ձեւավորելու, կարծրատիպերը փոխելու արդյունավետ հոգեբանական միջոց է: PR տեխնոլոգները մշակում եւ քարոզում են այնպիսի կերպարներ, որոնք հանդիսատեսների
կողմից առավել բարյացակամ կերպով կընդունվեն:

Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության հոգեբանական նախասիրությունների վրա
եւ բնակչության հատկապես այն շերտի արժեքային համակարգի վրա, որը որպես թիրախ խումբ
է ընտրված: «Գովազդվող» անձը որակական հատկություններով իրականում կարող է որեւէ
առընչություն չունենալ իրական տիպարի հետ: 1984-ի ընտրությունների ժամանակ Ռոնալդ
Ռեյգանի իմիջի ձեւավորման գործում մեծ դեր էր կատարել «Ron and Nancy» տեսաֆիլմը,
որը պարբերաբար կրկնվում էր տարբեր հեռուստաալիքներով:

Ռուսաստանի վերջին նախագահական ընտրությունների ժամանակ պետական հեռուստաալիքներից
մեկով ցուցադրվել էր մի սերիալ` նախատեսված կանանց համար: Այդ սերիալի
հերոսուհիները օգտվում էին President ֆիրմայի արտադրած սննդամթերքներից: Դա գործող
նախագահի` նախագահական ընտրությունների եզրափակիչ փուլի գովազդն էր: Եթե հաշվի
առնենք այն, որ սերիալի նկարահանումները սկսվել էին առնվազն երկու-երեք տարի առաջ.
ապա կարելի է պատկերացնել, թե քաղաքական տեխնոլոգները այժմ ինչպիսի տեմպով են
նախապատրաստվում 2007-ի նախագահական ընտրություններին: Նրանց համար կարեւոր է
կռահել, թե ում մասին են երազում սերիալների սիրահարնեը, այդ թվում նաեւ նրանք,
որոնք 2007-ին կդառնան չափահաս:

Ժամանակակից աշխարհում կոմունիկացիոն տեխնոլոգիաները հանդիսանում են մրցունակության
որոշիչ գործոններ: Հայտնի բրենդերը կարող են մի քանի տասնյակ անգամ ավելի արժենալ,
քան դրանք թողարկող ձեռնարկությունների բալանսային հաշիվները: Եթե ԱՄՆ-ի ներքին
շուկայում թողարկվող ապրանքների 50 % -ից ավելին թողարկվում են տեղական հայտնի
ապրանքանիշներով, ապա Հայաստանում դրանց քանակը կարելի է մատների վրա հաշվել:
Հայկական ապրանքանիշների զարգացման հեռանկարը կախված է հետեւյալ պայմաններից`
ֆինանսական ռեսուրսներ, բարձր չափորոշիչների ապահովում, շուկայի մոնիտորինգ եւ
մարկետինգային կոմունիկացիաների ռազմավարության մշակում:

Միշտ չէ, որ Product Placement-ի կիրառման արդյունքները կարող են արագ արտահայտվել:
Եթե ֆինանսական ցուցիչները արտահայտում են, ասենք, կառավարության աշխատանքի
արդյունավետությունը, ապա ոչ ֆինանսական ցուցիչները` քաղաքացիների եւ արտաքին
աշխարհի վերաբերմունքը տվյալ կառավարության նկատմամբ արտահայտում են քաղաքացիների
սպասելիքները: Բավարար արդյունքները հիմք են տալիս մշակել երկրի զարգացման համար
ավելի հեռահար ծրագրեր:

Այսպիսով, ո՞վ է որոշում մեր երկրի PR քաղաքականության առաջնահերթ ուղղությունները:
Եվ արդյո՞ք գոյություն ունի նման ռազմավարություն: Պատասխանը ակնհայտ է: Որեւէ
հայեցակարգ գոյություն չունի: Ամեն ինչ ինքնահոսի է մատնված: Մեր երկրի իմիջի
հարցերով զբաղված են արտասահմանյան կազմակերպություններն ու մամուլը: Եվ միշտ չէ,
որ այդ իմիջը ձեռնտու է մեր երկրի ազգային շահերին:

Մեր հայրենակիցներից շատերն են փորձել Product Placement-ի միջոցով մեր ազգային
շահերն առաջ տանել արտասահմանյան ԶԼՄ-ներում ու գեղարվեստական գործերում: Սակայն
որեւէ շոշափելի արդյունքների չեն հասել: Որովհետեւ դրանք հիմնականում
նպատակաուղղված են եղել դեպի հայկական հասարակության մեջ արդյունք ունենալուն:
Արդյունքում ունենք այն, ինչ ունենք: Դեռ լավ է, որ ոմանք մեզ ճանաչում են հայտնի
ռոք խմբի միջոցով: