Տձեւ հասարակական կյանքը, որը լի է ներքին կոն‎Ֆլիկներով, կարիք ունի հասարակական
ստեղծագործական խթանների: Նման իրավիճակներում առաջանում է անհրաժեշտություն
մոբիլիզացնելու եւ կոորդինացնելու ակտիվ քաղաքացիների ներուժը: Նման դեպքերում
սոցիալական գովազդները կարող են հասարակության համար կարեւոր ազդակ հանդիսանալ:
Սոցիալական գովազդների նախաձեռնողներ կարող են լինել կամ այն հասարակական
կազմակերպությունները, որոնք հետապնդում են որոշակի հոգեւոր կամ սոցիալական
նպատակներ, կամ պետությունը: hspace=13 align=left />

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ չի կարելի լուծել սոցիալական խնդիրները միայն
ստանդարտ ադմինիստրատիվ-իրավական մեխանիզմներով: Սոցիալական գովազդների եւ դրանց
ռազմավարական ուղղությունների մշակման գործում հետաքրքրված են լինում պետական ու
հասարակական ինստիտուտները: Հասարակական կարեւորություն ու հնչողություն ունեցող
սոցիալական գովազդների միջոցով այդ ինստիտուտները լուծում են ոչ միայն սոցիալական
խնդիրներ, այլեւ հենց իրենց PR-ն են իրականացնում: Մշակելով սոցիալական խնդիրներ,
կազմակերպությունները ձեւակերպում են ոչ միայն հրատապ հասարակական պրոբլեմները,
այլեւ ստեղծում են դրանց լուծման համար ջանքեր չխնայող ակտիվ հասարակական ուժերի
կերպարները:

Ժամանակակից Հայաստանում սոցիալական գովազդների կարիքը ոչ ոք չի զգում: Կայացած
կարծիք կա, որ սոցիալական գովազդներն անլուրջ բան են, եւ ամենահետաքրքիրը` անվճար
են լինում: Հայաստանում հազվադեպ է կարելի հանդիպել սոցիալական գովազդների, իսկ եթե
երբեմն հանդիպում են, ապա պատրաստված են լինում միջազգային կազմակերպությունների
աջակցությամբ: Սակայն նման հատուկենտ գովազդները համակարգված չեն եւ չունեն առաջ
քաշվող գաղափարների ներդրման ռազմավարություն: Արդյունքում դրանք կորչում են
լրատվական հոսքերի հորձանուտում: Մինչ վերադառնալը հայաստանյան իրավիճակին, մի փոքր
էքսկուրս կատարենք դեպի նման գովազդների պատմությունը:

«Սոցիալական գովազդ» հասկացությունն երբեմն ենթագիտակցականորեն, իսկ ավելի հաճախ
հենց գիտակցված կերպով ընկալվում է որպես PR կոմպանիա կամ ուղղակի քարոզչություն:
Բոլոր դեպքերում դրանց միջեւ գոյություն ունեցող սահմանը դժվար է նշմարել:
Իմիջիայլոց նշենք, որ նման տիպի գովազդի «սոցիալական» անվանումը բնորոշ է նախկին
խորհրդային տարածքի երկրներին: Մնացյալ աշխարհում դրանց անվանում են «ոչ կոմերցիոն»
կամ «հասարակական գովազդ», այսինքն` public advertising: Առաջին հայացքից անվանման
կերպից էական ոչինչ չի փոխվում, էականը` նպատակներն են ու խնդիրները:

ԱՄՆ-ում գործածվում են «public service advertising» կամ «public service
announcementե (PSA) տերմինները:  PSA-ների նպատակն է ստեղծել նոր հասարակական
արժեքներ կամ (եւ) փոխել հասարակության վերաբերմունքը այս կամ այն խնդրի հանդեպ:
1906 թվականին «Ամերիկայի հասարակական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպությունը
ստեղծեց առաջին PSA-ն, որը կոչ էր անում պաշտպանել Նիագարայի ջրվեժը էներգետիկական
ընկերությունների կողմից հասցվող վնասներից:

1942-ին ԱՄՆ-ում ստեղծվում է Գովազդային Խորհուրդը: Պատերազմի տարիներին այդ
ընկերությունը նպաստեց զորակոչին, ռազմական պարտատոմսերի իրացմանը եւ այլն:
Պատերազմից հետո Խորհուրդը իր վրա վերցրեց սոցիալական գովազդների կոորդինացման
աշխատանքները: 50-ական եւ 60-ական թվականներին Խորհուրդը լուծում էր նաեւ այնպիսի
խնդիրներ, ինչպիսիք են ավտոճանապարհների անվտանգության բարձրացումը, անտառային
հրդեհների կանխարգելման միջոցառումները եւ այլն: Այդ խնդիրների լուծման գործում
ներգրավված էին նաեւ բազմաթիվ պետական ու հասարակական կազմակերպություններ: 1987-ին
Ամերիկայում նախաձեռնվեցին ամենահայտնի սոցիալական արշավները` «Պարզապես ասա
ՈՉ»-ընդդեմ թմրանյութերի, «Սթափություն ղեկի վրա», «ՁԻԱՀ - դա կարող է քո հետ էլ
պատահի»

Սոցիալական գովազդների զարգացումը եւ ազդեցության աճը հանգեցրեց այն բանին, որ
սոցիալական գովազդներ են պատրաստում ոչ միայն պետական ու հասարակական
ինստիտուտները, այլեւ խոշորագույն կոմերցիոն կորպորացիաները: Հաստատված կարծիք կա,
որ ավելի լավ է գումարներ ծախսել հասարակական վարքի կարգավորման համար, քան հետո
ավելի շատ ծախսել բացասական հետեւանքների վերացման համար:

Հայաստանում սոցիալական գովազդներն ի հայտ են եկել դեռեւս խորհրդային տարիներին:
Հայտնի փաստ է, որ այն ժամանակ գովազդների թեմաները արտահայտում էին պաշտոնական
քաղաքականությունը: Դեռեւս 1917-ին Խորհրդային Ռուսաստանում հրապարակվել է
«Հայտարարությունների վրա պետական մոնոպոլիայի հաստատման մասին» դեկրետը:

 Պետությունը նպատակ ուներ հասարակությանը ներարկել կոմունիստական
գաղափարախոսության վրա հիմնված արժեքները: Այդ ժամանակներում խորհրդային գովազդների
հիմնական թեմաներն էին. պայքարը այլախոհության դեմ, նվիրվածությունը խորհրդային
հասարակարգին, ռազմական թեմատիկան եւ այլն: Դրանց զուգահեռ կային նաեւ հետեւյալ
թեմաները.«Օգնություն քաղցածներին եւ հիվանդներին», «Պայքար անգրագիտության դեմ»,
«Առողջ ապրելակերպի կոչ» եւ այլն:

Խորհրդային շրջանի սոցիալական գովազդների թեմատիկան այնքան էլ բազմազան չէր, սակայն
իր առջեւ դրված խնդիրները լիովին լուծում էր: Լինելով շատ պարզունակ, միեւնույն
ժամանակ այն մատչելի ու տպավորիչ էր: Բազմաթիվ «սլոգաններ» թեւավոր խոսքեր էին
դառնում : Սոցիալական գովազդները մարդկանց հետապնդում էին ամենուր` ռադիոյով,
հեռուստատեսությամբ, հիմնարկ-ձեռնարկություններում, բնակության վայրերում,
կինոթատրոններում Product Placement –ի ոճով եւ այլն: Դրանք գովազդում էին նոր
մասնագիտություններ, նոր բնակավայրեր, ապրելակերպ, խորհրդային սոցիալական արժեքներ
եւ այն: Խորհրդային քարոզչական մեքենան այնքան արդյունավետ էր գործում, որ
ժամանակակից Հայաստանում դրա հետքերը նկատելու համար կարիք չկա ուշադիր որոնել,
բավական է ընդամենը միացնել հեռուստացույցը …

Սոցիալական գովազդը հետապնդում է քաղաքական կամ (եւ) կոմերցիոն նպատակներ: Նա իր
մեջ պարունակում է պետության ուղերձը հասարակությանը, որն իր մեջ հասարակական
կյանքի այս կամ այն դերակատարին ուղղված կոչ է պարունակում: Մի խոսքով, որքան էլ
տրիվիալ չհնչի, ով վճարում է, նա էլ պատվիրում է երաժշտությունը: Սակայն, եթե
սոցիալական գովազդը կամ հասարակական կամպանիան նպաստում է սոցիալական այս կամ այն
խնդրի լուծմանը, դա արդեն դրական քայլ է: Եթե գովազդային պրոյեկտը ակտիվացնում եւ
կոնսոլիդացնում է հասարությանը, հաստատում է նոր սոցիալական արժեքներ, դա արդեն
սոցիումի ու հասարակության զարգացման հեռանկար է բացում:

Սակայն ինչու՞ սոցիալական գովազդը Հայաստանում չի զարգանում: Երկուսից մեկը, կամ
պետությունը (իշխանությունը) չի հասկանում կամ թերագնահատում է սոցիալական գովազդի
ազդեցության ներուժը, կամ համակարգված սոցիալական պրոյեկտը կարող է ակտիվացնել
հասարակությանը, հասարակության քաղաքական ակտիվության խթան հանդիսանալ, իսկ դա
ներկա «կայունության» համար վտանգավոր է:

Վերջին 16-17 տարիների ընթացքում Հայաստանում ձեւավորվել է նոր «սոցիալական
հայեցակարգ», որը կարճ կարելի է ձեւակերպել հետեւյալ կերպ`«եղունգ ունե՞ս, գլուխտ
քորիր», կամ «գոյատեւիր ուրիշների հաշվին»: Հայաստանյան հասարակության
անդեմությունն ու անտարբերությունը կտրուկ տարբերվում է այն հասարակությունից, որը,
ըստ բազմաթիվ հռչակագրերի, մենք կառուցում ենք: Եւ մինչեւ թակելը Եվրոպայի դուռը,
ճիշտ կլիներ բուժել ոչ միայն տնտեսությունն, այլեւ` հասարակությունը:

Արդյո՞ք մեր հասարակությունը պատրաստ է իրոք ընդունել այն արժեքային համակարգը, որի
մասին միայն լսել է: Որպեսզի հասարակությանը պատրաստել այդ արժեքների ընդունմանը,
անհնարին է չօգտվել վերը նկարագրված «գործիքից»: Սակայն դա անելու համար պետք է դեռ
երկար ճանապարհ անցնել: Անհրաժեշտ է հարմարեցնել օրենսդրությունը , ունենալ
իշխանության եւ գործարար շրջանակների աջակցությունը:

Անհրաժեշտ է ունենալ մի միասնական կառույց, որը զբաղվի պետական ու սոցիալական
գովազդներով: Միեւնույն ժամանակ պետությունը չպետք է ունենա մենատիրական
իրավունքներ սոցիալական գովազդների նկատմամբ: Պետությունը պետք է ապահովի հարկային
արտոնություններ եւ այլ խթանիչ մեխանիզմներ սոցիալական գովազդների համար: Որպեսզի
ձեռք բերվի հասարակության վստահությունը, պետք է օրենսդրական մակարդակում պաշտպանել
սոցիալական գովազդը կեղծիքներից, որոնք կհետապնդեն քաղաքական ու տնտեսական շահեր:

Սոցիալական գովազդների 100% պետական ֆինանսավորումը իրատեսական չի: Նման սոցիալական
լրատվության զարգացման հնարավորությունները շատ են, ինչը ցույց է տալիս արեւմտյան
փորձը: Վերջին հաշվով, քաղաքակիրթ բիզնեսը, որին կարծես թե ձգտում են մեր
գործարարները, չի կարելի կառուցել առանց սոցիալական պատասխանատվության առկայության:
Մեր գործարարները ձգտում են իրենց հայրենակիցների ու արտասահմանյան պարտնյորների
առջեւ ինչ-որ կերպ լիգիտիմացնել իրենց «արդար քրտինքով» ձեռք բերված կապիտալը: Դրա
համար նրանք պետք է ոչ միայն պարբերաբար բարեգործությամբ կամ մեկենասությամբ
զբաղվեն, այլեւ մտածեն այն հասարակական արժեքների մասին, որոնք իրենց շրջապատում
են: Այսօր այդ հասարակության պասիվությունը նրանց համար ձեռնտու է, սակայն վաղը,
եթե անսպասելիորեն սկսվի ունեցվածքի վերաբաժանում, այդ պասիվությունը նրանց համար
կարող է կործանարար լինել:

Գործարարները պետք է հասկանան, որ սոցիալական պրոյեկտները նրանց կարող են պետք
լինել ոչ միայն հարկային հնարավոր արտոնություններից օգտվելու կամ դրական իմիջ ձեռք
բերելու համար, այլ որովհետեւ պետք է ձեւավորվի մի հասարակություն, որտեղ ապրելու
են նրանց հետնորդները:

Սոցիալական գովազդների հնարավորություններն անսպառ են, իսկ դրանց օգուտները ոչ
միայն փողով են հաշվելի: