Ռեգիոններում տարբեր կարգի միջոցառումներ անցկացնող հասարակական
կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին շատ հաճախ հարց են տալիս՝»իսկ օգնություն
բաժանելու եք»: Այդ հարցը միշտ անակնկալի է բերում նրանց: Անհարմար զգալով, նրանք
փորձում են բացատրել, որ դա իրենց պարտականությունների մեջ չի մտնում:

Դժվար թե մեկը փորձի հերքել այն իրողությունըը, որ Հայաստանում, որպես կանոն,
յուրաքանչյուր ոք «ապրում եւ աշխատում է» միայն իր համար: Այնպիսի տպավորություն է
ստեղծվում, որ պետական կառույցները, ազգընտիր մարմինները նույնպես գործում են իրենք
իրենց համար, իսկ հասարակությունը՝ իր համար: Ինչու ՀԿ-ները այդ շղթայում պետք է
բացառություն կազմեն: Նրանց ճանապարհները խաչվում են լոկ այն ժամանակ, երբ նրանց
շահերը հատվում են: Օրինակ, հասարակությունը եւ պետական մարմինները միմյանց
հանդիպում են ընտրությունների ժամանակ, իսկ հասարակությունը եւ ՀԿ-ները՝
հասարակական շահերի պաշտպանությանը միտված կամ հասարակական շահ հետապնդող որաշակի
ակցիաների ժամանակ: Ո՞րն է նման տարանջատման պատճառը:

Ոմանք այդ ամենի համար մեղադրում են հասարակությանը, դրա պատճառը տեսնելով
սոցիալական արժեքների դեգրադացիայում, ոմանք՝ իշխանություններին, իսկ ոմանք՝
հասարակական կազմակերպություններին: Կան կասկածներ ՀԿ-ների օգտակար գործոււնեության
գործակցի ցածր լինելու նկատմամբ, կամ էլ Հայաստանի ՀԿ-ների իմիջը հաճախ ասոցիացվում
է կոռումպացված իշխանությունների իմիջի հետ:

Տեղեկատվավության թերությունները ինչպես պետական կառույցների, այնպես էլ ՀԿ-ների
գործունեության ոչ թափանցիկությունը կանխորոշում են հասարակության համապատասխան
վերաբերունքը: Պետական մարմինների գործունեության մասին հասարակությունը
տեղեկացվում է իշխանությունների վերահսկողության տակ գտնվող ԶԼՄ-ների լրատվական
հաղորդումների միջոցով:

Մարդու իրավունքների ու ժողովրդավարության համար պայքարողները բողոքում են, որ
իշխանությունների կողմից վերահսկվող ԶԼՄ-ները սահմանափակում են խոսքի ազատությունը:
Այս կամ այն սոցիալական խնդիրները լուծելու համար պայքարողները բողոքում են փողի
բացակայությունից: Իրենց գործունեության մասին հաշվետվությունները լավագույն
դեպքում նրանք ներկայացնում են դոնորներին:

Հասարակական գործունեությունից անտեղյակ մարդը կարող է հարցնել, իսկ առհասարակ առժե՞
հանրությանը տեղեկացնել ՀԿ-ների գործունեության մասին: Հարցը բավականին անհեթեթ է:
Իսկ ապրանք արտադրողը պետք է արդյո՞ք գովազդներ պատրաստի: Շուկայի օրենքները նույնն
են թե' արտադրողների, թե' անգամ «վեհ սոցիալական առաքելություն» իրականացնողների
համար: Այդ իսկ պատճառով այսօր կարող են հաջողությամբ գործել այն ՀԿ-ները, որոնք
հասկանում են, թե ինչպես պետք է աշխատել ժամանակակից պայմաններում եւ վարում են
մարքեթինգի համապատասխան քաղաքականություն:

Սոցիալական մարքեթինգը կոմերցիոնից տարբերվում է հիմնականում իր առջեւ դրված
նպատակներով: Եթե կոմերցիոն մարքեթինգի նպատակը շահույթն է, որի համար մշակվում է
մարքեթինգային քաղաքականություն, ապա սոցիալականինը՝ հասարակության անդամների
փոխադարձ պատասխանատվության նոր սոցիալական հայեցակարգի առաջադրումը, որի նպատակն է
բազմաքանակ խմբերի պահվածքի եւ այս կամ այն երեւույթի հանդեպ նրանց վերաբերմունքի
փոփոխությունը:

Սոցիալական մարքեթինգը կարող է մարդկանց առաջարկել նոր Գաղափար, գրավել
հասարակության ուշադրությունը, նպաստել քաղաքացիների էնտուզիազմի ակտիվացմանը եւ
բարձրացնել նման կազմակերպությունների հեղինակությունը: Գովազդել հասարակական
կազմակերպությունը՝ նշանակում է հասարակության համար դառնալ անհրաժեշտ: Իսկ դա
նշանակում է մեծացնել ՀԿ-ի անդամների քանակը, բարձրացնել իրականացվող ծրագրերի
որակը, աճող միջոցների շնարհիվ ավելի արդյունավետ լուծել սոցիալական ու հասարակական
խնդիրները:

Մարքեթինգային ռազմավարության մշակումը իր մեջ ներառում է անհրաժեշտ
ուսումնասիրություններ, վերլուծություններ, գովազդ, հեղինակության բարձրացում եւ
այլն: Դրա նպատակն է մարդկանց մեծ խմբերի կարիքների ապահովումը: Դրանք իրենց հերթին
կազմակերպություններին թույլ կտան լուծել երկու կարեւոր խնդիր:

Օրինակ,

1. համոզմունք՝

- պետք է մասնակցել ընտրություններին, քանի որ դա բխում է քաղաքացիների շահերից:


Իրենց եւ իրենց երեխաների ճակատագիրը հենց քաղաքացիները պետք է

որոշեն,

- թմրամոլությունը սոցիալական չարիք է, որը քայքայում է ոչ միայն թմրամոլի կյանքը,
այլեւ իր շրջապատի, եւ այլն:

2. Արձագանք՝

-քաղաքացիների ակտիվ մասնակցությունը ընտրություններին,

-հասարակության ռիսկային խմբերի պահելակերպի փոփոխություն:

Տեղեկատվության տարածումը, այսինքն տեղեկատվության ղեկավարման տեխնոլոգիան կոչվում
է PR՝ նպատակային տեղեկատվության ղեկավարում: Շուկայում կազմակերպության
առաջխաղացումը (մարքեթինգ) եւ նպատակային տեղեկատվության ղեկավարումը (PR) միմյանց
հետ սերտորեն փոխկապակցված են: Եթե Հայաստանում ՀԿ-ները դրանք ինչ-որ կերպ
իրականացնում են, ապա այդ գործունեությունը ոչնչով չի տարբերվում Հայաստանի
քաղաքական կուսակցությունների նմանատիկ գործունեությունից: Որպես կանոն նման
գործունեությունը համակարգված չէ եւ իրականացվում է որեւէ միջոցառման ժամանակ:

Դժվար է հիշել որեւէ մի կազմակերպության անվանում, որը լայն հասարակությանը
քաջատեղյակ լինի, ինչը չի կարելի ասել այդ կազմակերպությունների առանձին
ներկայացուցիչների մասին: Որոշ հասարակական գործիչների PR-ը համեմատելի է որոշ
քաղաքական գործիչների PR-ի հետ: Եւ չնայած այն բանին, որ այդ հասարակական
գործիչների համբավը հայտնի է հստակ գծված հասարակական խմբում, այնուամենայնիվ այն
չի կարող հեղինակազրկել մյուս ՀԿ-ներին:

Քաղաքական կուսակցությունների գործունեության գնահատականը տալիս է հասարակությունը
ընտրությունների ժամանակ (գոնե իդեալում), իսկ ով է տալիս ՀԿ-ների գործունեության
գնահատականը:

ՀԿ-ների գործունեությունը կոչված է լրացնելու պետական մարմինների գործունեության
բացերը: Սակայն եթե ՀԿ-ները չտիրապետեն հասարակության վրա ազդելու մեխանիզմներին,
ապա իշխանությունների ճնշումների եւ պասիվ հասարակության առկայության պայմաններում
դժվար թե նրանք կարողանան փոխել երկրում առկա սոցիալական եւ հասարակական իրավիճակը:

Իշխանությունը հաշտվում է հասարակական կազմակերպությունների գործունեության հետ
այնքան ժամանակ, որքան նրանք զբաղված կլինեն «մանր գործերով», եւ չեն խաթարի «պետական
շահերը», հակառակ դեպքում ՀԿ-ների գործունեության ոլորտները կսկսեն սահմանափակվել,
ինչպես դա եղավ հեռուստաընկերությունների հետ:

Մինչ այժմ հասարակական կազմակերպությունները զարգանում էին միջազգային
կազմակերպությունների դրամաշնորհների շնորհիվ եւ նրանց զարգացման համար միասնական
ռազմավարական քաղաքականության մշակման կարիք չկար: ՀԿ-ների քանակի մեծացման հետ
միաժամանակ առաջացավ հասարակության մեջ նրանց տեղի ճշգրտման պահանջը: Կարեւոր է
նաեւ նրանց գործունեության համար անհրաժեշտ գումարների առկայության հարցը: Այսպիսով,
միջազգային դոնորների գործունեության դադարեցման դեպքում ՀԿ-ները կամ կհայտնվեն
պետական չինովնիկների ազդեցության ոլորտում, կամ էլ ուղղակի կդադարացնեն իրենց
գործունեությունը: Այդ հոռի կանխատեսումը կարելի է ի չիք դարձնել, եթե մշակվի
զարգացման նոր հայեցակարգ:

ՀԿ-ների մարքեթինգային քաղաքականության առանցքը պետք է հանդիսանա տեղեկատվական
դաշտում հասարակական կարծիքի ակտիվ ձեւավորման քաղաքականության մշակումը, այսինքն
ձեւավորվի համապատասխան տեղեկատվական դաշտ: Դա կօգնի ձեւավորելու ՀԿ-ների դրական
կերպարը եւ հաջողությամբ իրականացնելու նոր հրատապ ծրագրեր:

Այս հոդվածը ռուսերեն՝

Микаел Багдасарян, режисер

Общественные организации Армении