Online-հարցազրույց մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանի հետ,
04/21/08

Հարավկովկասյան լրագրողների համար հարցազրույցն անց է կացվել «Կովկասի լրագրողների
ցանց» կայքի եւ «Տարածաշրջան» հետազոտական կենտրոնի աջակցությամբ

Հարցազրույցը ռուսերեն լեզվով

Արմեն Հարությունյան՝ ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան, այս պաշտոնին է ընտրվել 2006
թ. փետրվարին՝ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից: Նա իրավաբանական գիտությունների թեկնածու
է, 2001 թ. Եվրոպական իրավունքի ասոցիացիայի նախագահն է, 2002 թ. Ժողովրդավարության
եւ իրավունքի Եվրոպական /Վենետիկի / հանձնաժողովի ՀՀ փոխանորդ–ներկայացուցիչն է։

Մինչեւ ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի պաշտոնին ընտրվելը, զբաղեցրել է  Պետական
կառավարման ակադեմիայի ռեկտորի պաշտոնը, եղել է Ռուս - Հայկական (Սլավոնական)
պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դեկան:

Արմեն Հարությունյանն ավելի քան 60 գիտական աշխատանքների  հեղինակ է:

Հարց [Թթյան Ա.Պ.(Վրաստան)] – Բարեւ Ձեզ, պարոն Հարությունյան։ Ուզում եմ իմանալ
Ձեր կարծիքը երկքաղաքացիության վերաբերյալ։ Ինչո՞ւ է Հայաստանը մինչ օրս հրաժարվում
երկքաղաքացիություն տրամադրել, մինչդեռ Վրաստանն ընդունել է երկքաղաքացիություն եւ
շնորհում է քաղաքացիություն իր հայրենակիցներին։

Արմեն Հարությունյան – Բարեւ Ձեզ։ Այս հարցն ավելի շուտ պետք է ուղվի ՀՀ
խորհրդարանին։ Միակ բանը, որ մենք կարող էինք անել եւ արել ենք, դա այն է, որ
Սահմանադրության փոփոխությունների վրա աշխատելիս հանեցինք երկքաղաքացիության
սահմանադրական արգելքը։ 

Հարց [Թթյան Ա.Պ.(Վրաստան)] – Որքանո՞վ են զարգացած մարդու իրավունքների
պաշտպանության ինստիտուտները Հայաստանում։

Արմեն Հարությունյան – Մեզ մոտ մարդու իրավունքների պաշտպանության ինստիտուտները
զարգացած են այնքանով, որքանով դրանք կարող են զարգացած լինել հետխորհրդային
երկրներում։ Մենք անում ենք մեզանից կախված ամեն բան՝ մարդու իրավունքների
պաշտպանության մարմիններն ուժեղացնելու համար, սակայն դա համակարգային խնդիր է։ Այն
կախված չէ  միայն օմբուդսմենի գործունեությունից։ Հիմնականում ամեն ինչ կախված է
հակակշիռների եւ զսպումների համակարգից, որը Հայաստանում առայժմ բարելավման կարիք
ունի։ 

Հարց [Մարտիրոսյան Ս.Վ.(Հայաստան)] – Հարգելի պարոն Հարությունյան, հարցը Մարդու
իրավունքները Հայաստանում կայքից է։ Վերջին դեպքերի առնչությամբ ձերբակալվել է
ավելի քան 100 մարդ։ Արդյո՞ք նրանց շարքերում, ըստ Ձեզ, կան քաղաքական պատճառներով
 ձերբակալվածներ։ Եթե այո՝ կարո՞ղ եք տալ նրանց անունները։

Արմեն Հարությունյան – Օմբուդսմենը չի կարող գնահատական տալ նախաքննությանը։ Այդ
գնահատականը կտա դատարանը, սակայն, ցավոք, վստահությունը դատարանների հանդեպ շատ
ցածր է հանրապետությունում, եւ այդ իսկ պատճառով դատական որոշումները ոչ միանշանակ
են ընկալվում հասարակության կողմից։ Ես գտնում եմ, որ 100 հոգին չափազանց շատ է։

Հարց [Բարտկուլաշվիլի Ա.Գ.(Ադրբեջան), Լրագրողների պաշտպանության կոմիտե] – Բարեւ
Ձեզ, պարոն Հարությունյան։  Ձեր կարծիքով, կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանում տեղի
ունենալ հանրապետության նախագահի վերընտրություն։  Շնորհակալություն։

Արմեն Հարությունյան – Չեմ կարծում, որ նման բան հնարավոր է, քանի որ Սահմանադրական
դատարանը եւ միջազգային դիտորդները չեն հայտնաբերել պատճառներ վերընտրման համար։

Հարց [Ավեզ Ռուստամով,(Ադրբեջան), Գ. Զարդաբիի անվան մամլո կենտրոնի փորձագետ]

Հայաստանում վերջին նախագահական ընտրությունների ժամանակ նկատվել են մարդու
իրավունքների եւ ազատությունների ոտնահարման դեպքեր։ Արդյո՞ք Դուք դրանց
վերաբերվում եք որպես փաստերի։ Եթե այո, ի՞նչ միջոցներ եք ձեռնարկում անձամբ Դուք
այս կապակցությամբ։ Եթե ոչ, ո՞րն է դրա պատճառը։ Շնորհակալություն։

Արմեն Հարությունյան – Մենք փաստում ենք մի շարք խախտումներ եւ մոտ ապագայում դրա
կապակցությամբ թողարկելու ենք մեր հատուկ հաշվետվությունը, որը կներկայացվի
հասարակությանը։

Հարց [Մարտիրոսյան Ս. Վ. (Հայաստան)] – Վերջերս կարճվեց Լեւոն Գուլյանի գործը։
Ինչպիսի՞ն է Ձեր վերաբերմունքն այդ փաստի հանդեպ։ Պատրաստվո՞ւմ եք, արդյոք, ինչ –
որ գործողություններ ձեռնարկել այս կապակցությամբ։

Արմեն Հարությունյան – Ցավոք, իրավունքի տեսանկյունից ինչ–որ բան անելու
հնարավորություն ես չունեմ, սակայն 2007 թ. տարեկան հաշվետվությունում ես կրկին
անդրադարձել եմ այս հարցին եւ ես հստակ ներքին կարծիք ունեմ, որ ոստիկանության
կողմից որոշակի չարաշահումներ եղել են։

Հարց [ «Տազադլար» թերթ, Էլչին Մամեդլի (Ադրբեջան)] – Բարեւ Ձեզ, պարոն
Հարությունյան։ Արդյո՞ք նախատեսվում են փոփոխություններ Ղարաբաղյան հակամարտության
կարգավորման գործում՝ Հայաստանի նոր նախագահի ընտրվելու կապակցությամբ։
 Շնորհակալություն։

Արմեն Հարությունյան – Ես գտնում եմ, որ հարցը պետք է լուծվի բանակցությունների
սեղանի շուրջ։ Ինչ վերաբերվում է փոփոխություններին, ապա այս հարցն ավելի շուտ պետք
է հասցեագրվի նորընտիր նախագահին։ Սակայն, կարծում եմ, որ որեւէ որոշման հասնելու
համար անհրաժեշտ է, որ յուրաքանչյուր կողմ կենտրոնանա իր սխալների վրա եւ չմեղադրի
հակառակ կողմին։

Հարց [Բարտկուլաշվիլի Ա.Գ. (Ադրբեջան)] – Պարոն Հարությունյան, ի՞նչ դեր ունեք Դուք
զանգվածային անկարգությունների ժամանակ ձերբակալվածների հարցի կարգավորման մեջ։
Դուք նրանց այցելո՞ւմ եք։ Ե՞րբ է լուծվելու նրանց հարցը։

Արմեն Հարությունյան – Այո, մենք պարբերաբար հանդիպել եւ հանդիպում ենք նրանց հետ։
Այս ընթացքում մենք այցելել ենք 110 հոգու, եւ այս գործընթացը շարունակական է։ Մի
շարք գործեր արդեն ուղարկվել են դատարան։

Հարց [«Նոր ժամանակներ» թերթ, Բաբիր Զեյնալով (Ադրբեջան)] – Գոյություն ունի
կարծիք, որ անկարգությունները Երեւանում տեղի են ունեցել այն պատճառով, որ
Հայաստանի իշխանությունները չեն գնահատել երկրի սոցիալ–տնտեսական խնդիրները եւ
օտարերկրյա ներկայության մեծ արտաքին ազդեցությունը։  Ի՞նչ կարծիք ունեք դրա
վերաբերյալ։

Արմեն Հարությունյան – Ձեր հարցի առաջին մասի հետ ես
համաձայն եմ, երկրորդի հետ՝ ոչ։ Եթե երկրում չկան մարդու իրավունքների,
ժողովրդավարության սկզբունքների վրա հիմնված պետական իշխանությունների կազմակերպման
հետ կապված լուրջ խնդիրներ, ապա ոչ մի արտաքին ազդեցություն չի կարող լուրջ
դետոնատոր հանդիսանալ։ Խնդիրը պետք է ներսում փնտրել եւ լուծել այն։ 

Հարց [Նազարյան Լ.Ռ. (Հայաստան)] – Բարեւ Ձեզ, պարոն Հարությունյան։ Արդյո՞ք Դուք
զբաղվում եք մարդու իրավունքների ոտնահարումներով Հայաստանի մարզերում։ Կա՞ արդյոք
երկրի մայրաքաղաքում եւ այլ մարզերում  իրավախախտումների մասին վիճակագրություն։

Արմեն Հարությունյան – Այո, իհարկե մենք զբաղվում ենք մարզերով, թեպետ մեր
միջոցներն այստեղ սահմանափակ են։  Ընդհանուր վիճակագրությունն այսպիսին է՝ տարեկան
մենք ստանում ենք 6 հազարից ավելի բողոքներ, որոնցից մոտ 30 տոկոսը կազմում են
մարզերը։ Այս առումով մեզ անհրաժեշտ են մարզային կենտրոններ։

Հարց [Չինգիզ Գանիզադե. Մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության գործերով կոմիտե,
իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, ձերբակալվածների ազատման եւ այլ խնդիրների
աշխատանքային խմբի անդամ (Ադրբեջան)] – Բարեւ Ձեզ, պարոն Հարությունյան։ Կարդալով
ձեր մամուլը՝ մենք չենք տեսնում Ձեր ակտիվ մասնակցությունը՝ որպես երկրի
օմբուդսմեն, որը նշանակվել է նախագահի կողմից ընտրություններից հետո զանգվածային
անկարգությունների ժամանակ սպանվածների եւ ձերբակալվածների իրավունքները
պաշտպանելու համար։ Շնորհակալություն։

Արմեն Հարությունյան – Չգիտեմ ինչպես է Ադրբեջանում, սակայն Հայաստանում 
օմբուդսմենն ընտրվում է խորհրդարանի կողմից 6 տարի ժամկետով։  Այս դրույթն
ամրագրված է երկրի Սահմանադրության մեջ։  Ինչ վերաբերվում է այս հարցերում ակտիվ
մասնակցությանը, ապա կարծում եմ, որ Դուք այդքան էլ ուշադիր չեք հետեւում մեր
մամուլին։ Մենք անընդհատ զբաղվում ենք այդ հարցերով։

Հարց [Մարտիրոսյան Ս.Վ.(Հայաստան)] – Արտակարգ դրության ընթացքում հայկական
պրովայդերներն արգելափակել էին մի շարք ընդդիմադիր կայքեր։ Բացի այդ, Հայաստանի
ինտերնետային հանրությունը նույն ժամանակահատվածում am դոմեյն զոնայում գտնվող մի
շարք կայքերի զրկել էր այդ դոմեյներից օգտվելու հնարավորությունից։ Պրովայդերների
հայտարարությունների համաձայն, դա տեղի էր ունենում Ազգային անվտանգության
ծառայության պահանջով։ Համարո՞ւմ եք արդյոք իրավասու ԱԱԾ–ի գործողությունները
իրավական արտակարգ դրության ընթացքում։

Արմեն Հարությունյան – Համարում եմ, որ  փակելով  ընդդիմադիր ԶԼՄ–ները, որոնք չէին
տեղավորվում նախագահի հրամանի շրջանակներում, խախտվել է իրավական հավասարության
սկզբունքը,  պետք է փակվեին նաեւ իշխանամետ ԶԼՄ–ները, որոնք չէին համապատասխանում
այդ հրամանին։ Այս մասին մենք հայտարարությամբ ենք հանդես եկել մարտի 3–ին
(www.ombuds.am)։

Հարց [Չինգիզ Գանիզադե, Մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության գործերով կոմիտե]
– Ես եւս մեկ հարց ունեմ, պարոն Հարությունյան։ Որպես գիտնական, իրավաբան եւ
օմբուդսմեն՝ ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքների 20 տոկոսի
զավթումը։ Դուք, իհարկե, տեղյակ եք, որ դա հակասում է բոլոր միջազգային եւ
իրավաբանական նորմերին։ Շնորհակալ եմ։

Արմեն Հարությունյան – Որպես գիտնական, իրավաբան եւ օմբուդսմեն՝ ես գտնում եմ, որ
ԼՂՀ–ի հարցը ոչ մի ընդհանուր բան չունի տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հետ։

Հարց [Էլզա Ցիկլաուրի, վրացական թերթ «Ռեզոնանսի» (Վրաստան)] – Բարեւ Ձեզ, պարոն
Հարությունյան։ Ինչպիսի՞ն է  Ձեր գնահատականը Երեւանում մարտյան դեպքերի
վերաբերյալ։  

Արմեն Հարությունյան – Կարծում եմ, որ հնարավոր եւ անհրաժեշտ էր  խուսափել այդ
դեպքերից։ Մեր գնահատականի մասին կարող եք կարդալ  www.ombuds.am կայքում։

Հարց [Էլզա Ցիկլաուրի, վրացական թերթ «Ռեզոնանսի» (Վրաստան)] – Ինչպե՞ս են այդ
դեպքերին արձագանքել միջազգային կազմակերպությունները։

Արմեն Հարությունյան – Սիրելի Էլզա, կարծում եմ, որ այս հարցի պատասխանը Դուք կարող
եք գտնել համապատասխան աղբյուրներից։

Հարց [Էլզա Ցիկլաուրի, վրացական թերթ «Ռեզոնանսի» (Վրաստան)] – Կարո՞ղ եք արդյոք
զուգահեռներ անցկացնել նոյեմբերին Թբիլիսիում տեղի ունեցած իրադարձությունների
միջեւ։

Արմեն Հարությունյան – Ոչ, չեմ կարող, քանի որ շատ առանձնահատկություններ կան։
Թեպետ մեկ զուգահեռ կարող եմ անցկացնել։ Ինչպես մեզ մոտ, այնպես էլ Վրաստանում
իշխանությունները հեռու են ժողովրդավարությունից եւ մարդու իրավունքները հարգելուց։
 

Հարց [Էլզա Ցիկլաուրի, վրացական թերթ «Ռեզոնանսի» (Վրաստան)] – Խնդրում եմ ասեք
Երեւանում մարտի իրադարձություններից հետո ձերբակալվածների քանակը։ Արդյո՞ք Դուք
մուտք ունեք այդ քաղբանտարկյալների մոտ։ Նրանք ենթարկվո՞ւմ են ճնշումների։
Ինչպիսի՞ն է նրանց առողջական վիճակը։

Արմեն Հարությունյան – Այդ հարցին ես արդեն պատասխանել եմ։

Հարց [Թամարա Շամիլ (Վրաստան)] – Ձեր կարծիքով, ինչո՞վ էր պայմանավորված
հասարակական բողոքի այդքան հզոր ալիքը Հայաստանում, որը մինչ օրս հայտնի էր
քաղաքական կայունությամբ։  Արդյո՞ք նախորդ բոլոր ընտրություններն անց էին կացվում
ժողովրդավարական սկզբունքներին համապատասխան։

Արմեն Հարությունյան – Ոչ, տիկին Թամարա, այդ ալիքն իր արմատներով գնում է հեռու,
նախորդ ընտրությունների ժամանակաշրջանը։ Դրա պատճառները ոչ միայն սոցիալ– տնտեսական
են։ Դա կապված է սոցիալական արդարության բացակայության եւ  խոցված մարդկային
արժանապատվության հետ։ Իշխանությունները դեռեւս այն ժամանակ պետք է սթափվեին, քանի
որ արդեն կային համապատասխան ազդանշաններ։

Հարց [Թամարա Շամիլ (Վրաստան)] – Ձեր կանխատեսումներին համաձայն, արդյո՞ք այս
ամենից հետո կուժեղանա քաղաքական եւ քաղաքացիական ազատությունների սահմանափակումը
Հայաստանում։

Արմեն Հարությունյան – Հիմա Հայաստանը երկու ճանապարհ ունի։ Ավտորիտարիզմի եւ
ինքնամեկուսացման ճանապարհը, որի վերջը ամեն դեպքում պարզ է։ Կամ էլ հասարակական
կյանքի իրական ժողովրդավարացման ճանապարհը։ Հուսով եմ, որ մենք երկրորդը կընտրենք։
 Իշխանությունները մտադիր են վերացնել իրավունքների եւ ազատությունների
սահմանափակումները, որոնք մտցվել էին «Ցույցերի եւ հանրահավաքների մասին» ՀՀ
օրենքում։ 

Հարց [Նազարյան Լ.Ռ.(Հայաստան)]  – Դուք ասացիք, որ մարզերում իրավունքների
պաշտպանության համար մարզային կենտրոններ են անհրաժեշտ։ Ձեռնարկվո՞ւմ են արդյոք
կոնկրետ քայլեր այդ կենտրոնների ստեղծման համար։

Արմեն Հարությունյան – Առայժմ ոչ, քանի որ դա կապված է բյուջետային ծախսերի հետ։
Սակայն մենք դրան պատրաստվում ենք։

Հարց [Հարությունյան Շ.Գ.(Հայաստան)] – Այս հարցն ուղարկել է հայ համասեռականների
մասին բլոգի հեղինակը։ Հարցում նշվում է, որ ներկայումս համասեռականների առջեւ
ընտրություն է ծառացած։ Եթե նրանք հայտարարեն իրենց սեռական կողմնորոշման մասին,
ապա նրանց կուղարկեն հոգեբուժարան, ուր նրանց երկուսից մի ախտորոշում կտան՝ կամ
«սեռական շեղում», կամ «հոգեկան շեղում», որպես հետեւանք, անձնագրում դրվում է «6Б»
կնիք, եւ նրանք ազատվում են բանակում ծառայելու պարտականությունից։ Սակայն
հետագայում այդ երիտասարդի կյանքի վրա այդ փաստը, մեղմ ասած, բացասական
ազդեցություն է ունենում։ Հայտնի է, որ Դուք առնվազն մեկ անգամ անդրադարձել եք այս
խնդրին եւ օգնել եք մի զորակոչիկի։ Ինչպե՞ս եք Դուք վերաբերվում այս փաստին, եւ
արդյո՞ք ինչ–որ փոփոխություններ են նախատեսվում այս խնդրի վերաբերյալ։

Արմեն Հարությունյան – Այս հարցի վերաբերյալ Հայաստանում չկան իրավական խնդիրներ՝
սեռական փոքրամասնությունների իրավունքների սահմանափակման առումով։ Ձեր բարձրացրած
հարցն ավելի շուտ վերաբերվում է հասարակությունում հանդուրժողականության
մշակույթին։ Սա լուրջ խնդիր է, որին մենք հանդիպում ենք նաեւ քաղաքականության եւ
հասարակական կյանքի այլ ոլորտներում։ Հուսով եմ, որ ժամանակի հետ մեր մշակույթն
ավելի հանդուրժող կդառնա։ Շնորհակալ եմ հարցերի համար։

Նյութը  հրապարակվել է Եվրամիության աջակցությամբ։ Հրապարակման բովանդակությունը
Խաղաղության, ժողովրդավարության եւ զարգացման  կովկասյան ինստիտուտի
պատասխանատվության առարկա է եւ չի արտացոլում Եվրամիության տեսակետը։